Ma trận related work: eye contact và social presence trên Zoom

Soạn cho LH1 Project Plan, môn DM2350. 10 nguồn, mỗi nguồn 7 mục. Bản cập nhật 22/11/2026.

Eye-level có tạo ra eye contact không?

Kéo thanh trượt để thấy hai góc mà plan đang gộp làm một. Góc tím là camera elevation, thứ “eye-level” thay đổi. Góc cam là gaze offset, thứ quyết định mắt trong hình có trông như nhìn vào người xem.

camera elevation
gaze offset

Mô hình hai chiều lý tưởng, màn hình vuông góc với tia nhìn tới ống kính, do chúng tôi tính. Các ngưỡng trong sách mâu thuẫn nhau: Gao et al. (2025) khoảng 3° dưới ống kính, Horstmann & Linke (2022) khoảng ±4°, Chen (2002) khuyên dưới 5° và đường cong gãy quanh 10° khi nhìn xuống.

Sáu điều cần nhớ

  • Eye-level và eye contact là hai biến khác nhau

    Kê laptop lên ngang mắt đổi góc camera khoảng 20° nhưng góc lệch giữa ống kính và gương mặt đang nhìn gần như giữ nguyên (8,25° so với 8,28° trong ví dụ). Muốn tăng perceived eye contact thì phải giảm góc lệch.

  • Thao tác phải đặt ở phía giáo viên

    Webcam của tôi chỉ đổi cách người khác thấy tôi. Sinh viên kê webcam của mình không làm họ thấy giáo viên nhìn mình hơn.

  • Plan đang mô tả hai nghiên cứu khác nhau

    Method chỉ có một điều kiện. Risk analysis lại nói within-subject và Timeplan nói so sánh điều kiện. Với một điều kiện thì không viết được “effect” hay “influence”.

  • Nhiều ánh nhìn hơn chưa chắc tốt hơn

    Bailenson, Kaiser, Satar và Argyle & Dean đều nói gaze kéo dài gây ngượng hoặc mệt. Bảng hỏi cần cả câu đo mặt tiêu cực.

  • 10–15 người chỉ thấy được hiệu ứng lớn

    Với thiết kế paired, hiệu ứng nhỏ nhất phát hiện được là dz = 1,00 (n = 10), 0,89 (n = 12), 0,78 (n = 15). Fauville thấy d = .16 giữa nhìn camera và nhìn màn hình. Con số này tính theo cách khác dz nên không so trực tiếp được, nhưng nó cho thấy hiệu ứng thật có thể rất nhỏ.

  • Chưa bài nào trong danh sách làm đúng câu hỏi của nhóm

    Không bài nào giữ góc lệch cố định, đổi độ cao webcam và đo perceived eye contact trong lớp nhóm trực tiếp. Đó là khoảng trống thật mà nhóm có thể lấp.

Kết quả đối chiếu plan với nguồn

24 đúng24 lệch1 sai2 không xác minh đượctrên 51 ý kiểm tra

“Lệch” nghĩa là ý gần đúng nhưng nói quá, thiếu điều kiện hoặc gán sai nguồn. Danh sách đầy đủ ở phần Sửa plan.

Các tác giả đặt vấn đề theo những cách nào

Nước điAi dùngLàm thế nào
Đặt tên cho hiện tượngKaiserGọi lỗi kỹ thuật quen thuộc là skewed visuality, nhờ đó hỏi được người ta trải nghiệm nó ra sao.
Gỡ hai biến dính nhauKuang, FauvilleChỉ ra nghiên cứu cũ để hai thứ thay đổi cùng lúc, rồi thiết kế để tách. Đây là cách hợp nhất cho nhóm.
Dịch trải nghiệm thành nút chỉnhFauville, BailensonBiến “trông thế nào trên Zoom” hay “mệt vì Zoom” thành các thiết lập cụ thể có thể đổi.
Đổi cấp phân tíchShort, Swan & Shih, RivaChuyển từ thuộc tính của phương tiện sang cảm nhận của từng người, rồi sang việc đọc ý định.
Từ cảm giác mơ hồ sang cấu trúc đo đượcSung & Mayer, WeiGom chỉ báo thành nhân tố, hoặc xếp biến thành chuỗi đường dẫn kiểm định được.
Hỏi người dùng xoay xở thế nàoSatarThay vì hỏi công nghệ tốt hay xấu, quan sát chiến lược người dùng tự tạo ra.

Khung ba câu cho gap statement của nhóm

Prior work shows that gaze direction matters more than camera angle for social presence in still images (Fauville et al., 2022), and that a misaligned camera can make conversations feel distant (Kaiser et al., 2022).

However, raising a laptop to eye level changes the camera’s elevation while leaving the angle between the lens and the on-screen face almost unchanged, and we found no study that varies camera height while holding this angle constant.

We therefore ask whether a teacher set-up that reduces this angle changes students’ perceived eye contact in small live Zoom classes.

Điểm mù chung của cả nhóm tài liệu

Điểm mùThấy ở đâu
Lẫn lộn độ cao camera, góc lệch và điểm nhìnFauville không ghi số độ. Satar và Wei không đo. Chỉ Kaiser báo góc lệch (khoảng 20°).
Không phải lớp học nhóm trực tiếpẢnh tĩnh (Fauville), cặp đôi (Kaiser, Satar), video một chiều (Kuang), chữ (Swan & Shih).
Ít bài đo cả eye contact và social presenceKuang không đo social presence, Satar và Kaiser không dùng thang, Wei và Swan không đo ánh mắt.
Nhìn eye contact như điều luôn tốtPlan và nhiều bài nhấn mặt tích cực. Kaiser, Satar, Bailenson đều báo mặt khó chịu.
Không tách giáo viên với bạn họcChỉ Swan & Shih tách rõ. Trong gallery view, người xem không biết ai đang nhìn ai.
Khác biệt cá nhân bị bỏ quaVăn hóa, social anxiety, neurodiversity và độ rộng nón ánh nhìn khác nhau giữa người với người.

Thứ tự học

  1. Chơi với sơ đồ góc ở trên cho tới khi giải thích được vì sao kê laptop không giảm offset.
  2. Đọc cột 1 và cột 4 của Matrix để nắm cách đặt vấn đề và điểm mù.
  3. Đọc kỹ Fauville, Kuang và Kaiser. Ba bài này gần câu hỏi của nhóm nhất.
  4. Học phần Eye contact: định nghĩa, nón ánh nhìn, bất đối xứng dọc, thị sai trong gọi nhóm.
  5. Mang phần Sửa plan ra họp nhóm.

Matrix 10 nguồn × 7 mục

Mức bằng chứng: Toàn vănMột phầnAbstractNguồn thứ cấp
Nguồn1. Đặt vấn đề2. Methodology3. Giải quyết và kết quả4. Điểm mù5. Học gì cho project6. Human perception7. Eye contact
Fauville et al. (2022)Thực nghiệmToàn vănDịch ba nhóm tín hiệu phi ngôn ngữ thành ba thứ chỉnh được trên máy: nhìn vào đâu (gaze), mặt to hay nhỏ (distance), camera cao hay thấp (angle).Thực nghiệm online between-subjects 3 × 2 × 3, n = 3.892 được phân tích. 288 ảnh tĩnh từ 16 diễn viên, mỗi người xem một ảnh. Social presence đo bằng 8 câu.Gaze mạnh nhất (social presence: η²p = .12). Camera hơn screen rất ít (d = .16), hơn off-screen nhiều (d = .86). Likeability của camera và screen không khác nhau. Không thấy angle ảnh hưởng social presence.Ảnh tĩnh, hỏi giả định “nếu gọi với người này”. Không ghi góc bằng độ hay khoảng cách bằng cm. Mẫu tuyển từ người đọc báo về Zoom fatigue.Eye-level thuộc biến angle, không thuộc gaze. Đừng lấy bằng chứng về gaze để biện minh cho eye-level. Nên dùng nhiều khuôn mặt làm stimulus.Impression formation qua thin slices, proxemics (cỡ mặt trong khung thay cho khoảng cách), equilibrium theory.Nhìn ra ngoài màn hình mới hại rõ. Ngồi gần và nhìn thẳng camera vừa tăng presence vừa tăng cảm giác bị đe dọa.
Kaiser, Henry & Eyjólfsdóttir (2022)Định tínhToàn vănTách gaze (một người nhìn) khỏi eye contact (hai người nhìn nhau), rồi đặt tên cho giới hạn của video call là skewed visuality.15 người, chủ yếu cặp quen nhau, gọi qua máy kiểu teleprompter tự chế. Camera đổi giữa lệch khoảng 20° và chính giữa, mỗi lần 4 phút. Phỏng vấn rồi phân tích theo chủ đề.Ba theme: cùng tạo quan hệ; điều chỉnh lẫn nhau để gắn kết mà không bị áp đảo; tự ý thức tăng khi mắt lệch hoặc khi camera đổi chỗ.Luôn bắt đầu bằng vị trí lệch, người tham gia thấy camera di chuyển, câu hỏi gợi ý sự khác biệt. Không có thang đo. Thiết bị do nhóm tác giả phát triển.Dùng 9 sub-theme làm khung mã hóa câu trả lời mở. Phải đảo thứ tự điều kiện. Trích thận trọng: bài mô tả trải nghiệm, không chứng minh nhân quả.Perceptual crossing: hai người cùng nhận ra người kia đang nhận ra mình. Participatory sense-making.Eye contact có hai mặt: gắn kết và ngượng khi kéo dài. Người nhìn vào camera cho người kia eye contact nhưng tự mình mất nó.
Satar (2013)Định tínhToàn vănNối eye contact với social presence qua intimacy và immediacy. Không hỏi webcam tốt hay xấu mà hỏi người học xoay xở thế nào.Case study 5 cặp (10 sinh viên), 18 buổi gọi ooVoo, khoảng 14 giờ ghi hình, phỏng vấn và stimulated reflection. Không thao tác biến nào.Năm kiểu gaze: fixed, free, strategic, averted, directed. Khuyên ngồi gần, dùng camera liền hoặc đặt trên đỉnh màn hình.Không đo social presence bằng thang nào. Thiết bị, địa điểm, tính cách trộn lẫn. Một người mã hóa, không báo cáo độ tin cậy. Không so sánh vị trí webcam.Điều quyết định là webcam gần hình mặt người kia, hơn là webcam ngang mắt. Năm kiểu gaze dùng được làm bảng quan sát giáo viên.Mediation: công cụ làm trung gian cho tri giác. Gaze awareness (full, partial, mutual) của Gale & Monk.Đa số coi mutual gaze qua webcam là gần như không thể. Nhìn màn hình có thể được hiểu là một nỗ lực eye contact.
Bailenson (2021)Lý thuyếtToàn vănLấy cảm giác đại chúng “mệt vì Zoom” rồi hỏi giao diện vi phạm quy tắc đời thường nào: thang máy, gương cả ngày, vùng hình nón của camera.Bài lập luận lý thuyết, không có dữ liệu mới, không phải systematic review.Bốn nguyên nhân giả thuyết: close-up gaze quá nhiều, tải nhận thức phi ngôn ngữ, self-view, ít cử động. Gợi ý ẩn self-view, giảm cỡ mặt.Chọn tài liệu theo lập luận. Giả định ai nhìn màn hình cũng trông như nhìn vào mình, điều này căng với các bài về offset. Không bàn khác biệt văn hóa.Là giả thuyết đối lập: nhiều ánh nhìn hơn chưa chắc tốt hơn. Cần cố định self-view và cỡ ô, và hỏi thêm mặt khó chịu.Proxemics của Hall, cognitive load, objective self-awareness (hiệu ứng gương).Gallery view tạo cảm giác bị mọi người nhìn liên tục. Bài dẫn một nghiên cứu VR trong đó gaze không ngừng cho social presence thấp nhất.
Kuang, Wang, Andrasik & Hu (2024)Thực nghiệmAbstractLập luận confounding: quay người về camera thì mắt cũng thường nhìn camera, nên các nghiên cứu cũ không biết cái nào tạo tác dụng.63 người, ba nhóm (frontal + direct, frontal + averted, lateral + averted). Video giảng quay sẵn không slide, có eye tracking và bài kiểm tra. Mới đọc được abstract.Direct gaze giúp retention và transfer, giảm extraneous load, kéo chú ý về giảng viên. Body orientation không phải yếu tố quyết định.Thiếu ô lateral + direct. Khoảng 21 người mỗi nhóm. Video một chiều, không có bạn học. Parasocial interaction không ra như kỳ vọng.Cách tách hai biến dính nhau là bài học lớn nhất: webcam placement và hướng nhìn cũng dính theo đúng kiểu này. Cần manipulation check.Selective attention, cognitive load theory, social agency theory và embodiment principle.Direct gaze của người dạy hướng chú ý về người dạy. Đây là gaze vào ống kính, không phải độ cao webcam.
Riva, Waterworth & Murray (Eds.) (2014)Lý thuyếtToàn vănĐổi câu hỏi từ “công nghệ nào tạo ra presence” sang “bộ não dùng presence để làm gì”.Sách biên tập 11 chương, chủ yếu lý thuyết. Phần cần đọc là chương 1 của Riva & Mantovani, tr. 9–31.Ba bậc social presence: Other’s (có một người có ý định), Interactive (ý định hướng về tôi), Shared (ý định giống tôi).Ba bậc chưa được kiểm nghiệm và không có thang đo riêng. Dựa vào mirror neuron còn tranh luận. Toàn sách không có cụm “eye contact”.Interactive Presence là khái niệm khớp nhất với mục tiêu “cảm thấy người khác nhìn mình”. Trích chương và ghi (Eds.).Presence như tín hiệu về việc thực hiện ý định; tri giác ý định của người khác.Ví dụ ở tr. 24: khi ai đó bắt đầu nhìn chằm chằm vào mình, ta chuyển từ Other’s sang Interactive Presence.
Short, Williams & Christie (1976)Lý thuyếtNguồn thứ cấpBiến cảm giác “gọi điện thấy xa cách hơn gặp mặt” thành một thuộc tính đo được của phương tiện.Sách tổng hợp các thí nghiệm so face-to-face, video mạch kín, audio. Đo bằng bốn cặp tính từ đối lập. Chỉ đọc qua nguồn thứ cấp.Social presence là chất lượng của medium. Face-to-face cao nhất, telephone thấp nhất trong các phương tiện được kể.Từ “salience” khó đo. Phương tiện bị coi như có mức presence gần cố định. Bối cảnh công sở thập niên 1970.Cả project đều dùng Zoom nên thuyết gốc gần như không dự đoán gì cho webcam. Cần định nghĩa vận hành riêng, và kiểm câu trích ở tr. 65.Social presence là một chiều tri giác tổng hợp mọi tín hiệu mà người dùng thấy phương tiện có.Tín hiệu thị giác là một phần của presence; intimacy quá mức gây khó chịu (theo nguồn thứ cấp).
Sung & Mayer (2012)Khảo sátNguồn thứ cấpBiến câu hỏi mơ hồ “social presence là gì” thành câu hỏi đo được: các chỉ báo cảm xúc gom lại thành mấy nhân tố.Bảng hỏi OSPQ 19 câu, phân tích nhân tố khám phá và khẳng định (n = 276). Chỉ đọc qua nguồn thứ cấp.Năm mặt: social respect, social sharing, open mind, social identity, intimacy.Intimacy chỉ có 2 câu và nghĩa là chia sẻ chuyện riêng. Câu hỏi đo điều kiện tạo presence, không đo mức presence vừa trải qua.Nói rõ nhóm đo mặt nào của presence. Không dùng OSPQ làm biến phụ thuộc cho buổi 15 phút.Presence là cảm giác chủ quan được kết nối và ở cùng người khác.30 chỉ báo gốc không có eye contact. Câu “intimacy gắn với eye contact” trong plan thuộc về Argyle & Dean (1965).
Swan & Shih (2005)Khảo sátToàn vănTừ “presence là của phương tiện” sang “cùng một lớp mà mỗi người cảm nhận khác nhau”, nên phải hỏi ai cảm nhận ai.Mixed method. Khảo sát 51 trong 91 sinh viên bốn lớp cao học, thảo luận chữ không đồng bộ. Phân tích bài viết và phỏng vấn nhóm cao, thấp (5 và 5).Presence của giảng viên gắn với hài lòng về giảng viên (partial r = .71). Presence của bạn học gắn với perceived interaction (partial r = .44).Chỉ chữ, không có video hay ánh mắt. Tương quan một thời điểm. Không báo Cronbach alpha. Con số 50% variance không khớp bảng.Hỏi riêng presence của giáo viên và của bạn học. Bảng hỏi công khai (CC BY 4.0), dùng lại được nếu sửa câu và ghi nguồn.Presence là tri giác cá nhân về người khác, có bù trừ giữa các kênh (equilibrium).Không có ánh mắt mà presence vẫn cao. Đây là phản ví dụ cho ý “cần eye contact mới có presence”.
Wei, Chen & Kinshuk (2012)Khảo sátMột phầnDùng social cognitive theory xếp các biến thành chuỗi: môi trường, cảm nhận, hành vi, kết quả.Khảo sát 522 người học từ ba trường, structural equation modeling. Đọc abstract 2012 và bản hội nghị 2010 của cùng tác giả.User interface và social cues dẫn tới social presence, rồi learning interaction, rồi learning performance.Dữ liệu tự báo cáo một lần. Social cues đo chung, không tách ánh mắt. Learning performance cũng là tự báo cáo. Hệ số 2012 chưa kiểm được.Vẽ mô hình biến trước khi đo. Webcam thuộc tầng interface và cues. Bốn câu co-presence rất hợp nhưng nằm sau paywall.Co-presence, intimacy và immediacy là ba phần của presence cảm nhận được.Không có biến eye contact hay webcam. Chỉ dùng để nói vì sao presence quan trọng.

Bấm tên nguồn để mở bản phân tích đầy đủ. Bảng cuộn ngang; bỏ tick cột để thu gọn.

Fauville et al. (2022)

Khi xem một ảnh chụp màn hình, người ta thấy người nhìn vào camera có social presence (cảm giác người kia đang hiện diện) cao hơn rõ so với người nhìn ra ngoài màn hình, nhưng chỉ hơn chút ít so với người nhìn màn hình; còn góc camera (gồm cả eye-level) không làm thay đổi social presence.

Toàn văn Fauville, G., Queiroz, A. C. M., Luo, M., Hancock, J., & Bailenson, J. N. (2022). Impression formation from video conference screenshots: The role of gaze, camera distance, and angle. Technology, Mind, and Behavior, 3(1), 133–143. https://doi.org/10.1037/tmb0000055

Cách đặt vấn đề

Bối cảnh
Giao tiếp chuyển lên video trong đại dịch. Con người tạo ấn tượng đầu tiên rất nhanh (có nghiên cứu nói dưới 100 ms), nhưng video làm mất hoặc làm méo các tín hiệu phi ngôn ngữ như ánh mắt, khoảng cách và tư thế.
Khoảng trống
Ánh mắt, khoảng cách và góc quay đã được nghiên cứu nhiều trong gặp mặt trực tiếp và điện ảnh, nhưng bản preregistration (đăng ký trước kế hoạch nghiên cứu) nói rằng người ta còn biết ít về tác động của chúng lên ấn tượng trong video conference. Bài muốn xem cả ba cùng lúc (RQ1).
Nước đi lập luận
Tác giả lấy ba nhóm tín hiệu phi ngôn ngữ trong sách vở (gaze: ánh mắt; proxemics: khoảng cách; kinesics: tư thế, chuyển động) rồi gán cho mỗi nhóm một thứ chỉnh được trên máy tính: nhìn vào đâu, mặt to hay nhỏ, camera cao hay thấp. Nhờ bước dịch này, một hiện tượng mơ hồ (tôi trông thế nào trên Zoom) trở thành ba biến độc lập đo được. Với góc quay, họ mượn giả thuyết từ điện ảnh, ví dụ quay từ dưới lên làm nhân vật trông áp đảo.
RQ và giả thuyết
  • H1: likeability judgment (mức dễ mến), social presence và interpersonal attraction (sức hút cá nhân) cao nhất khi nhìn camera, trung bình khi nhìn màn hình, thấp nhất khi nhìn ra ngoài.
  • H2: threat judgment (cảm giác bị đe dọa) thấp hơn khi camera đặt cao so với đặt thấp.
  • H3: trustworthiness (độ đáng tin) cao hơn ở eye-level so với góc cao và góc thấp.
  • H4: likeability và interpersonal attraction cao hơn ở góc cao so với góc thấp.
  • H5: (a) threat và (b) likeability cao hơn khi ngồi gần so với ngồi xa.
  • RQ1: gaze, distance và angle kết hợp với nhau ảnh hưởng thế nào?
  • RQ2: giới tính và chủng tộc của người xem và người trong ảnh có vai trò gì? (Kết quả trong bài chỉ báo cáo phần người xem.)
Lý thuyết dùng
  • Thin slices / impression formation (Asch; Ambady & Rosenthal): chỉ cần một lát cắt ngắn để tạo ấn tượng.
  • Equilibrium theory (Argyle & Dean, 1965): khi bị ép ở quá gần, người ta giảm giao tiếp bằng mắt để giữ mức thân mật dễ chịu.
  • Proxemics của Hall: các vùng khoảng cách cá nhân.
  • Cues-filtered-out và các phản biện của Walther: ít tín hiệu không nhất thiết là giao tiếp kém, vì người ta biết thích nghi.
  • Networked Minds (Biocca, Harms): social presence là cảm giác đang ở cùng một người khác, gồm co-presence và attention allocation.

Methodology

Paradigm
Định lượng, thực nghiệm xác nhận giả thuyết, có preregistration (osf.io/tyaqh).
Thiết kế
3 (gaze) × 2 (camera distance) × 3 (camera angle), between-subjects (mỗi người chỉ xem 1 ảnh thuộc 1 trong 18 điều kiện), phân ngẫu nhiên, làm online. Đây là MỘT thực nghiệm, không phải nhiều thực nghiệm.
Biến độc lập
  • Gaze: camera / screen (theo preregistration là nhìn mặt đối phương ở giữa màn hình) / off-screen
  • Camera distance: close / far (mặt to / mặt nhỏ trong khung hình; bài không cho số cm)
  • Camera angle: high / eye-level / low (bài không cho số độ)
Biến phụ thuộc
  • Likeability judgment
  • Threat judgment
  • Trustworthiness
  • Social presence
  • Interpersonal attraction
  • Behavioral measure (có muốn nhận email từ người trong ảnh không)
Kiểm soát
  • Giới tính và chủng tộc người xem đưa vào mô hình
  • Random intercept cho 16 diễn viên (stimulus sampling: dùng nhiều mẫu người để kết quả không phụ thuộc một gương mặt)
  • Loại người không qua attention check
  • Phông nền KHÔNG được kiểm soát, tác giả cố ý để vậy để tăng tính khái quát
Mẫu
4,750 người đồng ý và làm xong khảo sát; 3,892 câu trả lời hợp lệ được phân tích (2,560 nữ, 1,261 nam, 36 không thuộc hai nhóm này, 35 từ chối trả lời; 18–99 tuổi, M = 43.5, SD = 13.1; 74% White). Mẫu thuận tiện (convenience sample) tuyển qua link trong các bài báo về Zoom fatigue, 19/3–6/5/2021. Kế hoạch ban đầu khoảng 1,199 người. Lưu ý: abstract in N = 3,982, còn phần Method ghi 3,892; tổng các nhóm giới tính và file dữ liệu OSF đều ra 3,892, nên con số trong abstract gần như chắc chắn là lỗi đảo chữ số. Mô hình thống kê trong mã R chỉ giữ người chọn nam hoặc nữ (n = 3,821).
Stimuli, thiết bị
288 ảnh chụp màn hình tĩnh: 16 diễn viên (2 người cho mỗi tổ hợp nam/nữ × African-American, Asian, Latinx, White) × 18 tư thế. Diễn viên tự nâng hoặc hạ máy tính, ngồi gần hoặc xa, và nhìn vào điểm được chỉ định. Không có cuộc gọi thật, không có âm thanh, không có tương tác; người xem được yêu cầu tưởng tượng mình đang gọi video với người trong ảnh.
Thang đo
  • Likeability judgment: Mức thiện cảm tổng hợp qua attractive, competent, extrovert, likable, trustworthy 5 câu, thang 1–5 (Not at all đến Extremely), α = .83
  • Threat judgment: Cảm giác người kia áp đảo, đe dọa 2 câu (dominant, threatening), thang 1–5, α = .65
  • Social presence: co-presence: Tôi nhận ra người kia có mặt, và người kia nhận ra tôi 4 câu, thang 1–5, α = .85
  • Social presence: attention allocation: Hai bên có chú ý vào nhau không 4 câu, thang 1–5, α = .88
  • Interpersonal attraction: Muốn làm việc chung (task attraction) và muốn kết thân (social attraction) 4 + 4 câu, thang 1–5, α = .95 và .92
  • Behavioral measure: Sẵn lòng nhận email từ người trong ảnh 1 câu Yes/No
Quy trình
Trả lời tuổi, giới tính, chủng tộc; xem 1 ảnh ngẫu nhiên kèm lời dặn tưởng tượng đang gọi video với người này; trả lời các thang đo; cuối cùng là câu hỏi về email. Người tham gia không được trả lời cho nhiều điều kiện nên không so sánh trực tiếp các ảnh với nhau.
Phân tích
Linear mixed model (lmerTest trong R; mô hình có cả yếu tố cố định và yếu tố ngẫu nhiên) với gaze, angle, distance, mọi tương tác, giới tính và chủng tộc, random intercept theo diễn viên. So sánh từng cặp bằng emmeans, hiệu chỉnh Bonferroni. Báo cáo η²p kèm 90% CI và Cohen's d kèm 95% CI.

Cách giải quyết và kết quả

Dùng ảnh tĩnh để kiểm soát chặt ánh mắt, góc quay và cỡ mặt, rồi lấy mẫu rất lớn để thấy được cả hiệu ứng nhỏ. Đổi lại, nghiên cứu không có tương tác thật.

  • Gaze ảnh hưởng social presence: camera (M = 3.23) > screen (3.10) > off-screen (2.57). Chênh lệch lớn nằm ở off-screen; camera so với screen chỉ là hiệu ứng nhỏ. F(2, 3776) = 262.57, p < .001, η²p = .12; camera vs screen d = .16 [.08, .24]; camera vs off-screen d = .86; screen vs off-screen d = .70
  • Likeability: nhìn camera và nhìn màn hình KHÔNG khác nhau; cả hai cao hơn off-screen. Interpersonal attraction cũng vậy. Likeability: F(2, 3776) = 62.77, η²p = .03; camera vs screen d = .023, p > .99; off-screen vs screen d = −.37; off-screen và camera chênh |d| = .39. Attraction: F(2, 3776) = 71.26, η²p = .04; camera vs screen d = .02, p > .99
  • Camera angle không có hiệu ứng có ý nghĩa lên social presence. Bảng 3 để trống ô này và phần Discussion gọi đây là kết quả null. Chúng tôi (người soạn ma trận này) chạy lại trên dữ liệu OSF công khai và cũng không thấy: eye-level 2.99, high 2.97, low 2.94. Bài báo: không có trị số (ô trống trong Bảng 3). Phân tích lại của chúng tôi (OLS, diễn viên là yếu tố cố định): F(2, 3777) = 0.97, p khoảng .38, η²p = .0005
  • Camera angle có hiệu ứng rất nhỏ lên DV khác: góc thấp bị thấy đe dọa hơn góc cao; góc cao có attraction cao hơn góc thấp. Eye-level và góc cao không khác nhau về threat. Threat: F(2, 3776) = 17.85, p < .001, η²p = .009; high vs low d = −.22; high vs eye-level d = −.02, p > .99. Attraction: F(2, 3778) = 10.54, η²p = .005; high vs low d = .16
  • H3 bị bác: eye-level không đáng tin hơn góc cao hay góc thấp. F(2, 3776) = 3.29, p = .041, η²p = .002, nhưng không cặp nào có ý nghĩa: eye-level vs low p = .09, d = .09; eye-level vs high p > .99, d = −.003
  • Distance không ảnh hưởng likeability hay threat (H5 bị bác). Tuy nhiên Bảng 3 ghi distance có hiệu ứng chính rất nhỏ lên social presence. Likeability F(1, 3776) = .20, p = .66; threat F(1, 3776) = 3.32, p = .07; social presence η²p = .005 [0, .01]. Phân tích lại của chúng tôi: close 3.02 vs far 2.91, F(1, 3777) = 22.46
  • Tương tác distance × gaze: lợi thế camera hơn screen về social presence chỉ có khi ngồi gần; khi ngồi xa thì không còn ý nghĩa. Nhưng ngồi gần mà nhìn thẳng camera cũng bị thấy đe dọa hơn. Social presence: F(2, 3779) = 7.71, p < .001, η²p = .004; gần: 3.36 / 3.16 / 2.57; xa: camera 3.10 vs screen 3.05, p = .493, d = .08. Threat khi nhìn camera: gần 2.23 vs xa 2.13, d = .21
  • Phụ nữ chấm likeability cao hơn và threat thấp hơn nam giới, hiệu ứng nhỏ. Likeability d = .09; threat d = −.20

Kết luận của tác giả. Gaze có tác động lớn hơn angle và distance, nhưng tác giả thừa nhận "the effects were generally small" (Fauville et al., 2022). Họ khuyên nên nhìn camera thay vì màn hình khi có thể, tránh liếc ra ngoài, và dùng góc camera CAO (không phải eye-level). Họ cho rằng kết quả từ ảnh sẽ áp dụng được cho video conference.

Điểm mù

  • tác giả tự nhận Dùng ảnh tĩnh thay vì cuộc gọi thật. Eye contact trong lớp học là chuyện hai chiều và thay đổi theo thời gian. Ảnh tĩnh chỉ đo cảm giác bị nhìn một chiều, nên không thể suy thẳng sang social presence trong buổi Zoom 15 phút.
  • tác giả tự nhận Không xét tỉ lệ thời gian nhìn camera, và chỉ thử hai mức khoảng cách cùng ba mức góc. Trong thực tế giáo viên lúc nhìn camera, lúc nhìn màn hình. Bài không cho biết bao nhiêu phần trăm là đủ hay quá nhiều.
  • tác giả tự nhận Lời dặn không nói rõ bối cảnh, chỉ là gọi video với một đồng nghiệp. Tác giả cho rằng điều này có thể là lý do distance không có tác dụng. Lớp học có quan hệ thầy trò rõ ràng nên kết quả có thể khác.
  • nhận xét của ta Diễn giải mạnh hơn số liệu: Bảng 6 ghi H1 được ủng hộ cho cả ba DV và Discussion nói nhìn camera tăng likeability và attraction so với screen, trong khi phần Results cho thấy camera và screen không khác nhau (p > .99). Abstract nói distance không ảnh hưởng ấn tượng, nhưng Bảng 3 có hiệu ứng distance lên social presence. Discussion gọi kết quả angle lên attraction là null, dù H4 phần attraction được xác nhận. Nếu chỉ đọc abstract hoặc Discussion, ta sẽ trích sai, và bản plan đang mắc đúng lỗi này.
  • nhận xét của ta Mã R công khai tính likeability và threat bằng hàm ave(x, g1, g2, ...). Trong R, hàm này lấy trung bình của x theo nhóm chứ không lấy trung bình các câu hỏi. Chúng tôi chạy lại: cách tính này cho ra gần đúng các F đã in (likeability 62.88, threat 17.86), còn trung bình đúng của các câu cho threat angle F = 27.62, và angle lên likeability chỉ còn F = 2.73 (p khoảng .065, không còn ý nghĩa). Chúng tôi không thấy đính chính trong metadata Crossref. Kết luận chính về gaze vẫn giữ nguyên, và social presence không bị ảnh hưởng vì dùng biến khác. Nhưng các con số likeability và threat không nên trích như số chính xác. Đây là phân tích của chúng tôi, chưa qua peer review và chưa ai kiểm lại. Đừng đưa vào report.
  • nhận xét của ta Lệch khỏi preregistration: kế hoạch ghi dùng panel Lucid đại diện ở Mỹ, có trả tiền; thực tế lại tuyển người đọc báo về Zoom fatigue. Người tham gia vốn quan tâm đến mệt mỏi vì Zoom, lớn tuổi hơn sinh viên (M = 43.5) và đa số da trắng. Khó khái quát sang sinh viên KTH.
  • nhận xét của ta Screen gaze không ghi độ lệch góc (số độ giữa camera và mặt trên màn hình), và không có số đo cm hay độ cho distance và angle. Không thể lặp lại chính xác, cũng không biết lệch bao nhiêu thì mất cảm giác eye contact. Các nghiên cứu khác cho thấy độ lệch xuống dưới được dung thứ hơn (Chen, 2002; arXiv 2404.17104).
  • nhận xét của ta Social presence được hỏi ở thể giả định (nếu tôi gọi video với người này). Đây là dự đoán về social presence, không phải trải nghiệm social presence.

Học gì cho project

  • Eye-level là biến ANGLE, còn eye contact là biến GAZE. Fauville tách hai biến này và chỉ gaze tác động lên social presence. Plan đang dùng bằng chứng về gaze để biện minh cho thao tác về angle. Đổi IV thành vị trí camera so với khuôn mặt trên màn hình (gaze offset: độ lệch giữa ống kính và mắt người kia), ví dụ: cửa sổ Zoom thu nhỏ đặt ngay dưới ống kính so với cửa sổ đặt xa ống kính. Giữ eye-level như điều kiện cố định và viết rõ lý do. Background; Aims; Method 1 Research Design
  • Người thấy hiệu ứng là người XEM, còn thứ được chỉnh là camera của người ĐƯỢC NHÌN. Sinh viên nâng webcam của mình thì không thay đổi cách họ thấy giáo viên. Chỉ thao tác camera của người đóng vai giáo viên (hai phiên bản), và đo social presence của sinh viên đối với giáo viên. Camera của sinh viên chỉ cần chuẩn hóa. Method 3 Experimental Setup; Method 4 Experimental Procedure
  • Hiệu ứng camera so với screen rất nhỏ (d = .16). Với 10–15 người làm within-subjects, power 80% chỉ bắt được dz khoảng 0.8 (n = 15) đến 1.0 (n = 10); nếu dz thật là .16 thì power với n = 15 chỉ khoảng 9% (mô phỏng của chúng tôi; d giữa nhóm và dz trong nhóm không hoàn toàn so thẳng được). Gọi nghiên cứu là exploratory (khám phá). Báo cáo trung bình, chênh lệch từng người, khoảng tin cậy và dữ liệu mở; không viết là không có hiệu ứng khi p > .05. Chọn hai điều kiện khác nhau thật rõ. Delimitations; Method 6 Data Analysis; Risk analysis
  • Khoảng cách làm thay đổi hiệu quả của ánh mắt: ngồi gần vừa tăng social presence vừa tăng cảm giác đe dọa. Cố định cỡ mặt giáo viên (ví dụ đầu cao bằng 1/3 khung hình) và chụp ảnh màn hình làm bằng chứng. Thêm 2 câu hỏi về cảm giác bị nhìn chằm chằm hoặc khó chịu. Method 3 Experimental Setup; Method 5 Data Collection
  • Có sẵn thang đo social presence ngắn, dùng được ngay. Dùng 8 câu Networked Minds bản Fauville (4 co-presence, 4 attention allocation, thang 1–5), chuyển sang thể quá khứ về buổi học vừa xong, trích nguồn gốc Harms & Biocca (2004). Method 5 Data Collection

Human perception

Impression formation qua thin slices, proxemics (cỡ mặt trong khung thay cho khoảng cách), equilibrium theory.

Eye contact

Nhìn ra ngoài màn hình mới hại rõ. Ngồi gần và nhìn thẳng camera vừa tăng presence vừa tăng cảm giác bị đe dọa.

Plan viết gì, nguồn nói gì

Kết luậnPlan viếtNguồn nóiCách sửa
lệchExperiments conducted by Fauville et al. (2022) with 4000 participantsMột thực nghiệm. 4,750 người hoàn thành khảo sát, 3,892 người được phân tích (abstract in 3,982, có vẻ là lỗi đảo số). Con số xấp xỉ 4000 đến từ thông cáo báo chí (chúng tôi chỉ thấy qua kết quả tìm kiếm).Viết: an online experiment (n = 3,892 analysed) in which participants rated still video-conference screenshots.
lệchgaze and camera angle play a significant role in impression formationAbstract có nói như vậy. Nhưng angle chỉ có η²p = .002–.009, không tác động lên social presence, eye-level không thắng ở H3, và góc tác giả khuyên dùng là góc cao.Nói rõ: gaze có hiệu ứng trung bình lên social presence; angle chỉ có hiệu ứng rất nhỏ lên threat và attraction, không lên social presence.
lệchincreased likeability and social presence when the gaze was on camera (và ở Related Work: Looking directly at the camera showed likability and social presence)Social presence: camera cao hơn cả screen (d = .16) lẫn off-screen (d = .86), nhưng lợi thế so với screen mất ý nghĩa khi ngồi xa. Likeability: camera chỉ cao hơn off-screen, không hơn screen (d = .023, p > .99).Tách hai DV và nói rõ nhóm so sánh là screen hay off-screen.
lệchA study about how gaze, camera distance and angle influence the personal impression in video meetings; tên đề tài của plan dùng viewing distanceCamera distance ở đây là mặt to hay nhỏ trong khung hình của người được xem, không phải khoảng cách người xem ngồi trước màn hình. Dữ liệu là ảnh chụp, không phải buổi họp.Không dùng Fauville làm bằng chứng cho viewing distance; gọi đúng là camera distance / apparent face size.
đúngNgụ ý social presence đã được đoCó đo thật, bằng 8 câu chỉnh từ Networked Minds, nhưng hỏi ở thể giả định về một ảnh tĩnh.Thêm: self-reported, anticipated social presence.
đúngTechnology, Mind, and Behavior, 3(1), 133–143Crossref và OpenAlex ghi 3(1), 133–143, đúng 5 tác giả và đúng thứ tự. Bản PDF của nhà xuất bản lại đánh số trang 1–11.Giữ nguyên; thêm dấu cách sau angle. trước tên tạp chí và in nghiêng theo APA.

Câu trích an toàn cho report

In a preregistered online experiment using still video-conference screenshots (n = 3,892), Fauville et al. (2022) found that on-camera gaze was rated higher in social presence than on-screen (d = 0.16) and off-screen gaze (d = 0.86), whereas camera angle showed no significant effect on social presence.

Nguồn đã mở (10)

Human perception: 13 khái niệm và lý thuyết

Mỗi mục có định nghĩa, cơ chế, ví dụ trong lớp Zoom, dự đoán cho project và giới hạn. Bấm để mở.

Sensation vs. perception Cảm giác và tri giác Toàn vănSensation (cảm giác) là quá trình cơ quan thụ cảm ghi nhận tín hiệu vật lý. Perception (tri giác) là cách não tổ chức, diễn giải và trải nghiệm có ý thức những tín hiệu đó. Ví dụ, mắt bạn ghi nhận mống mắt của người kia nằm thấp trong phần lòng trắng (sensation), còn "người ấy không nhìn mình" là perception.
Cơ chế
Giáo trình mô tả sensation là quá trình vật lý và perception là quá trình tâm lý. Giáo trình cũng nêu absolute threshold (ngưỡng tuyệt đối: mức kích thích được phát hiện trong 50% số lần) và just noticeable difference (JND: mức chênh nhỏ nhất nhận ra được). Cùng một tín hiệu vật lý có thể cho tri giác khác nhau tùy niềm tin, kỳ vọng và kinh nghiệm.
Ví dụ trong lớp Zoom
Camera truyền đi hình mắt của giáo viên lệch xuống 8°. Tín hiệu này giống nhau với cả lớp. Một sinh viên nói "cô đang nhìn tôi", sinh viên khác nói "cô đang đọc slide". Sensation gần như giống nhau nhưng perception khác nhau.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Webcam tác động lên tín hiệu vật lý, còn questionnaire đo perception. Vì thế báo cáo phải tách hai biến: camera–gaze offset (đo bằng thước rồi tính ra độ) và perceived eye contact (người xem tự đánh giá). Đặt webcam ở eye-level không tự động bằng "có eye contact".
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Ranh giới hai khái niệm giúp dạy học dễ hơn; trong não hai quá trình chồng lên nhau và có phản hồi hai chiều. [phân tích] Questionnaire sau buổi học đo cả tri giác, trí nhớ và phán đoán, không đo tri giác thuần túy.
Nguồn gốc
OpenStax, Psychology 2e, mục 5.1 (giáo trình mở; đây là phân biệt kinh điển, không có một bài gốc duy nhất).
Đã mở
Bottom-up vs. top-down processing; Gregory constructivist theory Xử lý từ dưới lên, xử lý từ trên xuống; thuyết kiến tạo của Gregory AbstractBottom-up processing bắt đầu từ dữ liệu giác quan. Top-down processing dùng kiến thức và kỳ vọng có sẵn để diễn giải dữ liệu đó. Gregory xem tri giác như những giả thuyết có tính dự đoán: não đoán vật ngoài kia là gì từ dữ liệu không đầy đủ.
Cơ chế
Dữ liệu từ mắt mơ hồ nên não dùng kiến thức để chọn một cách hiểu. Khi kiến thức không hợp với tình huống thì sinh ra illusion (ảo giác tri giác). Suy ra, dữ liệu càng kém rõ thì vai trò của top-down càng lớn (phần suy ra này là diễn giải của chúng tôi).
Ví dụ trong lớp Zoom
Một sinh viên biết webcam nằm trên đỉnh màn hình nên tự "bù" cho mắt lệch xuống của bạn cùng nhóm và vẫn thấy bạn đang chú ý. Người chưa quen Zoom lại thấy bạn đang cúi nhìn chỗ khác. Grayson & Monk (2003, abstract) báo cáo rằng người dùng có thể học cách diễn giải ánh nhìn qua video.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Kinh nghiệm dùng Zoom và lời giới thiệu thí nghiệm có thể làm đổi perceived eye contact mà không cần đổi camera. Nếu bạn nói trước "hôm nay webcam đặt ngang mắt để có eye contact", câu trả lời dễ bị demand characteristics (người tham gia trả lời theo điều họ nghĩ nhà nghiên cứu muốn). Nên giấu giả thuyết và hỏi mức quen dùng Zoom.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Thuyết kiến tạo dễ giải thích mọi kết quả sau khi đã biết kết quả. [phân tích] Trường phái Gibson (P03) cho rằng môi trường thật giàu thông tin hơn giả định này. Chúng tôi chỉ đọc abstract của Gregory 1997; các sách sớm hơn của ông chưa đọc.
Nguồn gốc
Gregory, R. L. (1997). Knowledge in perception and illusion. Philosophical Transactions of the Royal Society B, 352(1358), 1121–1127.
Đã mở
Ecological / direct perception and affordance (Gibson) Tri giác sinh thái, tri giác trực tiếp và affordance (khả năng hành động môi trường mở ra) Nguồn thứ cấpTheo Gibson, thông tin cần cho tri giác đã có trong môi trường và được thu nhận trực tiếp khi ta hành động, không cần suy đoán. Affordance là khả năng hành động mà môi trường mở ra cho một sinh vật cụ thể.
Cơ chế
Bài tổng quan 2018 trình bày ecological psychology là hướng coi tri giác và hành động không tách rời, và tri giác nhắm tới affordance. Người tri giác chủ động khám phá môi trường thay vì nhận ảnh thụ động.
Ví dụ trong lớp Zoom
Ngoài đời, nghiêng người sang bên sẽ cho bạn thấy gương mặt người kia từ góc khác. Trên Zoom, dù bạn nghiêng thế nào thì góc nhìn vẫn là góc của camera phía bên kia. Zoom không mở ra khả năng "đổi góc nhìn" và "nhìn lại đúng vào mắt".
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Webcam eye-level không trả lại khả năng nhìn nhau hai chiều, vì người dùng vẫn phải chọn giữa nhìn ống kính (người kia thấy được nhìn) và nhìn gương mặt (mình thấy người kia). Khung này dự đoán việc đưa gương mặt sát ống kính có ích hơn việc chỉ đổi độ cao camera.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Khái niệm "trực tiếp" bị tranh luận nhiều và khó bác bỏ bằng thực nghiệm. [phân tích] Ánh nhìn trên màn hình là ảnh hai chiều, không phải môi trường tự nhiên mà thuyết này nhắm tới. Chưa đọc Gibson 1979 bản gốc.
Nguồn gốc
Gibson, J. J. (1979). The Ecological Approach to Visual Perception. Houghton Mifflin. Đọc qua Lobo, Heras-Escribano, & Travieso (2018). The history and philosophy of ecological psychology. Frontiers in Psychology, 9, 2228.
Đã mở
Gestalt principles of grouping Nguyên tắc nhóm Gestalt AbstractGestalt là trường phái cho rằng ta tri giác các tổng thể có tổ chức, không phải từng điểm rời. Các nguyên tắc gồm proximity (gần nhau), similarity (giống nhau), common fate (chuyển động cùng nhau), good continuation (nối tiếp mượt), closure (khép kín), symmetry (đối xứng), common region (cùng khung), connectedness (nối liền), và figure-ground (hình và nền).
Cơ chế
Hệ thị giác gom các phần tử thành nhóm theo những dấu hiệu trên và tách hình khỏi nền. Giáo trình OpenStax ví dụ: những thứ gần nhau có xu hướng được gom lại thành nhóm.
Ví dụ trong lớp Zoom
Trong Gallery view, mỗi khung viền là một common region nên mỗi người bị tách thành một ô. Khung sáng quanh người đang nói kéo ô đó lên thành "hình". Khi mọi camera ngang mắt, các gương mặt có cỡ và hướng giống nhau hơn, nên nhóm trông đồng đều hơn.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Nếu cả lớp đặt webcam cùng độ cao và cùng khung hình thì similarity tăng, có thể làm tăng cảm giác "cùng một nhóm". Đó là một đường giải thích khác cho social presence mà không cần eye contact. Nếu social presence tăng nhưng perceived eye contact không tăng, hãy nêu cách hiểu này.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Gestalt mô tả hiện tượng nhiều hơn là định lượng, nên khó dự đoán cỡ hiệu ứng. [phân tích] Trong các nguồn đã mở, không có nghiên cứu nào nối trực tiếp Gestalt với social presence trên Zoom; liên hệ này là của chúng tôi.
Nguồn gốc
Wagemans, J., et al. (2012). A century of Gestalt psychology in visual perception: I. Perceptual grouping and figure-ground organization. Psychological Bulletin, 138(6), 1172–1217.
Đã mở
Visual angle; foveal vs. peripheral vision and acuity Góc thị giác; thị giác hố mắt (fovea) và ngoại vi Toàn vănVisual angle (góc thị giác) là góc mà một vật chiếm trong mắt, tính bằng 2·arctan(s/2D), với s là kích thước vật và D là khoảng cách từ mắt. Fovea là vùng nhỏ ở võng mạc có tế bào nón dày đặc, cho độ nét cao nhất. Eccentricity (độ lệch tâm) là góc từ điểm đang nhìn tới vật.
Cơ chế
Loomis và cộng sự thấy hướng đầu vẫn được đoán tốt tới eccentricity 90° khi người kia ở trong khoảng 2 m, còn hướng mắt chỉ đoán tốt trong khoảng 4°. Muốn biết người kia nhìn đi đâu, bạn phải nhìn gần đúng mặt họ. Ví dụ tính toán của chúng tôi: ở khoảng cách 50/55/60 cm, gương mặt cao 4 cm chiếm 4,58/4,17/3,82°; 8 cm chiếm 9,15/8,32/7,63°; 14 cm chiếm 15,94/14,51/13,31°. Góc lệch giữa camera và mắt trên màn hình là arctan(khoảng lệch/D): lệch 3 cm là 3,43/3,12/2,86°; 5 cm là 5,71/5,19/4,76°; 8 cm là 9,09/8,28/7,59°; 15 cm là 16,70/15,26/14,04°.
Ví dụ trong lớp Zoom
Nếu bạn nhìn vào ống kính và mắt giáo viên nằm dưới ống kính 8 cm, ở 55 cm gương mặt cô nằm ở eccentricity khoảng 8,3°. Con số này lớn hơn vùng 4° mà Loomis nêu, nên bạn khó đọc được hướng mắt của cô. Nhìn ống kính giúp người kia thấy được nhìn, nhưng lấy mất thông tin của bạn.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Kích thước ô và khoảng cách ngồi quyết định người xem có đọc được hướng mắt hay không. Nên cố định view (Speaker hay Gallery), kích thước cửa sổ và khoảng cách, hoặc yêu cầu người tham gia đo và ghi lại.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Loomis và cộng sự nêu rằng độ phân giải ngoại vi không giải thích hết kết quả; crowding (chi tiết chen nhau) có thể góp phần. [phân tích] Kích thích trong phòng thí nghiệm khác cuộc gọi video. [phân tích] Các góc tính ở đây coi mắt là một điểm và màn hình vuông góc với tia nhìn.
Nguồn gốc
Loomis, J. M., Kelly, J. W., Pusch, M., Bailenson, J. N., & Beall, A. C. (2008). Psychophysics of perceiving eye-gaze and head direction with peripheral vision. Perception, 37, 1443–1457.
Đã mở
Selective attention, inattentional blindness and change blindness Chú ý chọn lọc, mù do không chú ý và mù trước thay đổi AbstractSelective attention là việc ưu tiên một phần thông tin và bỏ qua phần khác. Inattentional blindness là không nhận ra một vật rõ ràng vì đang chú ý việc khác. Change blindness là không nhận ra một thay đổi lớn trong cảnh, ví dụ khi ảnh nhấp nháy.
Cơ chế
Tác giả kết luận ta tri giác và nhớ những thứ nhận được chú ý tập trung. Khả năng thấy một vật bất ngờ phụ thuộc vào độ giống của nó với các vật khác và độ khó của nhiệm vụ; vị trí gần vật đang chú ý không có vẻ giúp phát hiện. Giáo trình OpenStax ghi gần một nửa người xem không thấy người mặc đồ gorilla dù hiện rõ chín giây.
Ví dụ trong lớp Zoom
Sinh viên đang chăm chú đọc slide toàn màn hình. Ô nhỏ của giáo viên ở góc có nhìn thẳng ống kính hay không, họ có thể hoàn toàn không để ý.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Nếu nhiệm vụ 15 phút buộc sinh viên nhìn slide, thay đổi webcam có thể "vô hình" và kết quả không khác biệt. Nên có manipulation check (câu hỏi kiểm tra người tham gia có nhận ra khác biệt không) và giữ gương mặt hiển thị lớn trong đoạn đo.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Nhiệm vụ của Simons & Chabris là xem video động, không phải gọi video. [phân tích] Ánh mắt nhìn thẳng có thể thu hút chú ý mạnh hơn vật trung tính (E13), nên mức mù có thể thấp hơn. Chỉ đọc abstract; định nghĩa change blindness lấy từ Wikipedia.
Nguồn gốc
Simons, D. J., & Chabris, C. F. (1999). Gorillas in our midst: Sustained inattentional blindness for dynamic events. Perception, 28(9), 1059–1074.
Đã mở
Holistic face perception, inversion, Bruce & Young, Haxby Tri giác khuôn mặt toàn thể, hiệu ứng lộn ngược, các mô hình Bruce & Young và Haxby AbstractHolistic processing là xử lý gương mặt như một khối thống nhất thay vì từng phần. Bruce & Young (1986) tách nhiều loại thông tin của mặt (bảy loại mã). Haxby và cộng sự (2000) tách đặc điểm bất biến (danh tính) và đặc điểm thay đổi được (hướng mắt, biểu cảm, cử động môi).
Cơ chế
Trong mô hình Haxby, vùng fusiform thiên về đặc điểm bất biến, còn superior temporal sulcus thiên về đặc điểm thay đổi như hướng mắt. Farah và cộng sự ủng hộ ý rằng mặt được biểu diễn toàn thể. Yin so sánh trí nhớ mặt với các vật quen thuộc khi trình bày lộn ngược. Riêng với gaze, Jenkins & Langton (2003) thấy lộn ngược vùng mắt làm giảm độ nhạy hướng nhìn, còn lộn ngược phần mặt xung quanh thì không.
Ví dụ trong lớp Zoom
Ô video nén mạnh vẫn cho bạn nhận ra bạn học là ai, nhưng có thể không đủ chi tiết vùng mắt để biết bạn ấy nhìn đi đâu.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Webcam eye-level giúp mặt hiện chính diện, có thể dễ nhận diện và đọc biểu cảm hơn khi chụp từ dưới lên. Lợi ích đó không đồng nghĩa với eye contact. Nên ghi lại ánh sáng, kính phản chiếu và độ phân giải vì chúng quyết định vùng mắt có đọc được không.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Mô hình hai hệ là bản đơn giản hóa. [phân tích] Trong các nguồn đã mở, không có nghiên cứu đo ảnh hưởng của độ cao webcam lên xử lý khuôn mặt toàn thể. Bruce & Young, Haxby, Farah, Yin chỉ đọc abstract.
Nguồn gốc
Bruce, V., & Young, A. (1986). Understanding face recognition. British Journal of Psychology, 77, 305–327; Haxby, J. V., Hoffman, E. A., & Gobbini, M. I. (2000). The distributed human neural system for face perception. Trends in Cognitive Sciences, 4(6), 223–233; Farah, M. J., et al. (1998). What is "special" about face perception? Psychological Review, 105, 482–498; Yin, R. K. (1969). Looking at upside-down faces. Journal of Experimental Psychology, 81(1), 141–145.
Đã mở
Multisensory integration, McGurk effect and audiovisual asynchrony Tích hợp đa giác quan, hiệu ứng McGurk và lệch tiếng–hình Nguồn thứ cấpMultisensory integration là việc não kết hợp tín hiệu từ nhiều giác quan thành một tri giác. McGurk effect là khi hình miệng và âm thanh không khớp làm người ta nghe ra một âm khác. Audiovisual asynchrony là độ lệch thời gian giữa tiếng và hình.
Cơ chế
Não gộp tiếng và hình thành một sự kiện nếu chúng lệch nhau trong một cửa sổ thời gian. van Wassenhove, Grant & Poeppel (2007, N = 43) báo cáo khoảng −30 đến +170 ms cho hiện tượng hòa trộn, tức cửa sổ rộng khoảng 200 ms. Khuyến nghị ITU-R BT.1359-1 cho truyền hình nêu mức nhận ra khoảng +45 đến −125 ms và mức chấp nhận +90 đến −185 ms, trong đó dấu cộng là tiếng đi trước hình. Ở bài van Wassenhove, dấu trừ là tiếng đi trước, tức quy ước ngược với ITU; đổi về cùng quy ước thì người nghe vẫn gộp được khi tiếng sớm tới 30 ms hoặc muộn tới 170 ms.
Ví dụ trong lớp Zoom
Boland và cộng sự (2022, abstract) báo cáo khoảng chuyển lượt nói là 135 ms khi gặp trực tiếp và 487 ms trên Zoom; trả lời câu hỏi là 297 ms so với 976 ms, trong khi độ trễ truyền âm thanh chỉ khoảng 30–70 ms. Sinh viên có thể thấy giáo viên "phản ứng chậm" dù lỗi không ở cô.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Latency (độ trễ) không đổi theo webcam height nhưng có thể làm giảm social presence, nên là nhiễu quan trọng khi mỗi người ở nhà dùng một mạng khác nhau. Nên ghi chất lượng mạng và hỏi một câu về độ trễ cảm nhận để làm covariate (biến đồng hành).
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Cửa sổ khoảng 200 ms đo bằng âm tiết ngắn, không phải hội thoại. [phân tích] McGurk effect khác nhau nhiều giữa người và kích thích (nhận định chung, không có số liệu từ nguồn đã mở). McGurk & MacDonald 1976 chỉ thấy bản ghi PubMed không có abstract nên phần mô tả là thứ cấp.
Nguồn gốc
McGurk, H., & MacDonald, J. (1976). Hearing lips and seeing voices. Nature, 264, 746–748.
Đã mở
Perceptual constancy and the Mona Lisa effect Hằng định tri giác và hiệu ứng Mona Lisa Toàn vănPerceptual constancy là việc ta thấy một vật hay phẩm chất gần như không đổi dù cảm giác (ảnh trên võng mạc) thay đổi, ví dụ kích thước cảm nhận của người đứng xa. Mona Lisa effect là khi người trong ảnh nhìn thẳng ống kính thì người xem thấy mình được nhìn từ bất kỳ vị trí nào trước ảnh.
Cơ chế
Ảnh phẳng không thay đổi khi bạn di chuyển, nên hướng nhìn trong ảnh giữ nguyên so với mặt phẳng ảnh. Nguyen (2008) gọi đây là perspective invariance (bất biến phối cảnh). Horstmann & Loth (24 người tham gia) đo rằng bức Mona Lisa nhìn lệch khoảng 15,4° sang phải người xem, nên chính bức tranh này không tạo ra hiệu ứng mang tên nó, dù hiệu ứng nói chung có thật.
Ví dụ trong lớp Zoom
Giáo viên nhìn thẳng ống kính thì mọi sinh viên, dù ngồi thẳng hay hơi lệch, đều có thể thấy cô đang nhìn mình. Nếu cô nhìn lệch ống kính 8°, sinh viên ngồi xích sang bên cũng không sửa được.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Trong Zoom, người xem không thể chỉnh tư thế để tạo eye contact; chỉ người ở phía camera bên kia mới tạo được. Vì vậy IV phải nằm ở phía người được nhìn (giáo viên hoặc bạn cùng nhóm), không phải chỉ ở webcam của người trả lời questionnaire.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Horstmann & Linke (2022) thấy vị trí ô trên màn hình làm lệch điểm được cảm nhận là nhìn thẳng (ô dưới 1,5° so với ô trên 0,3°), nên phiên bản mạnh của Mona Lisa effect không hoàn toàn đúng. [phân tích] Chưa có nguồn nào ở đây đo người xem ngồi rất lệch trong Zoom.
Nguồn gốc
Horstmann, G., & Loth, S. (2019). The Mona Lisa illusion—Scientists see her looking at them though she isn’t. i-Perception, 10(1); Todorović, D. (2006). Geometrical basis of perception of gaze direction. Vision Research, 46(21), 3549–3562.
Đã mở
Psychophysics, thresholds, method of constant stimuli and Signal Detection Theory (SDT) Tâm vật lý học, ngưỡng, phương pháp kích thích cố định và lý thuyết phát hiện tín hiệu Một phầnPsychophysics nghiên cứu quan hệ giữa kích thích vật lý và tri giác. Method of constant stimuli là trình bày nhiều lần các mức cố định theo thứ tự ngẫu nhiên rồi hỏi có/không. Method of adjustment là người tham gia tự chỉnh. Signal Detection Theory tách sensitivity (độ nhạy, thường ký hiệu d-prime) khỏi response criterion (tiêu chí trả lời, tức xu hướng dễ nói "có").
Cơ chế
Hai người có cùng độ nhạy nhưng khác tiêu chí sẽ trả lời "được nhìn" khác nhau. Linke & Horstmann (2024) cho thấy phương pháp đo làm đổi ngưỡng: constant stimuli cho 3,33° (bề rộng khoảng 6,6°), adjustment cho 5,24°. Vì vậy các ngưỡng eye contact trong y văn khác nhau một phần do cách đo.
Ví dụ trong lớp Zoom
Một sinh viên nói "cô nhìn tôi" ở hầu hết mọi ảnh (tiêu chí dễ dãi), người khác chỉ nói khi mắt gần như đối diện ống kính (tiêu chí chặt). Điểm trung bình cao chưa chứng minh eye contact tốt hơn.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Một câu Likert sau buổi học không tách được độ nhạy và tiêu chí. Nếu có thể, thêm phần đo ngắn: cho xem clip có offset khác nhau, hỏi "người này có nhìn bạn không", trộn ngẫu nhiên thứ tự, rồi vẽ tỷ lệ "có" theo góc. Nếu không đủ thời gian, hãy ghi rõ đây là self-report.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Cách tính SDT thông dụng giả định nhiễu có phân phối chuẩn và cùng phương sai. [phân tích] Với 10–15 người, ước lượng cho từng người sẽ dao động mạnh. Bài Stanislaw & Todorov mới đọc phần mở đầu.
Nguồn gốc
Stanislaw, H., & Todorov, N. (1999). Calculation of signal detection theory measures. Behavior Research Methods, Instruments, & Computers, 31, 137–149 (bài này nêu Green & Swets, 1966, là sách mô tả SDT).
Đã mở
Proxemics (Hall, 1966) and perceived distance on screen Proxemics (khoảng cách giao tiếp) và khoảng cách cảm nhận trên màn hình Nguồn thứ cấpProxemics là nghiên cứu cách con người dùng khoảng cách vật lý trong giao tiếp. Hall phân bốn vùng: intimate (thân mật), personal (cá nhân), social (xã giao), public (công cộng).
Cơ chế
Các vùng thường được trích: intimate tới khoảng 0,46 m, personal 0,46–1,22 m, social khoảng 1,2–3,7 m, public từ khoảng 3,7 m. Các số này lấy từ trang Wikipedia Proxemics; không xác minh được từ sách gốc vì không mở được. Trên màn hình, cỡ gương mặt gợi cảm giác gần hay xa dù khoảng cách thật không đổi.
Ví dụ trong lớp Zoom
Khung hình chụp sát mặt làm giáo viên như ngồi ngay trước bạn; khung nửa người làm cô như ở bên kia bàn. Đổi độ cao webcam thường kéo theo đổi khoảng cách và khung hình, nên hai thứ dễ bị trộn.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Cần cố định cỡ mặt trong khung. Nếu không, khác biệt social presence có thể do khoảng cách cảm nhận thay vì do độ cao camera. Theo Argyle & Dean (E16), khoảng cách gần hơn đi cùng ít eye contact hơn.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Grayson & Coventry (1998) dùng zoom để tạo close/far trong video: không thấy khác biệt chủ quan, nhưng khách hàng tương tác nhiều hơn ở điều kiện close; thông tin proxemics còn trong video nhưng yếu hơn. [tác giả] Fauville và cộng sự (2022, abstract) báo cáo khoảng cách không có main effect nhưng tương tác với gaze lên threat và social presence. [phân tích] Các vùng của Hall là mô tả theo văn hóa, không nên dùng như ngưỡng cứng.
Nguồn gốc
Hall, E. T. (1966). The Hidden Dimension. Doubleday.
Đã mở
Cognitive Load Theory (Sweller) and embodiment / social cue principle (Mayer) Lý thuyết tải nhận thức và nguyên tắc hiện thân, tín hiệu xã hội AbstractCognitive Load Theory cho rằng working memory (trí nhớ làm việc) có giới hạn, nên thiết kế dạy học cần giảm phần tải không phục vụ việc học. Embodiment principle (nguyên tắc hiện thân) cho rằng người học học sâu hơn khi người dạy trên màn hình có cử chỉ, ánh nhìn và vận động giống người.
Cơ chế
Tín hiệu xã hội như ánh nhìn và cử chỉ có thể kích hoạt cảm giác đang tương tác, nhờ đó người học cố gắng hơn. Mặt khác, mỗi tín hiệu thêm cũng có thể chiếm chú ý. Trong một tóm tắt hội nghị, Stull và cộng sự báo cáo nhóm thấy được mặt và ánh nhìn của giảng viên có engagement cao hơn, nhìn vào nội dung nhiều hơn, và điểm retention và transfer cao hơn.
Ví dụ trong lớp Zoom
Giáo viên nhìn ống kính khi giải thích khái niệm, rồi chuyển mắt sang slide khi chỉ hình. Ánh nhìn có thể dẫn chú ý của lớp tới hình cần xem.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Eye contact có thể đi cùng social presence nhưng chưa chắc làm tăng kết quả học. Nếu dự án đo "learning", hãy tách biến này khỏi social presence và không hứa rằng eye-level sẽ làm học tốt hơn.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Zhang, Yang & Wen (2022; PMC9861543, 64 sinh viên đại học) báo cáo mặt giảng viên trong video chỉ giúp nhóm có working memory thấp. [phân tích] Mayer & DaPra dùng agent hoạt hình, không phải webcam người thật. Sweller 1988, Sweller 2019 và Mayer & DaPra chỉ đọc abstract.
Nguồn gốc
Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12, 257–285; Sweller, J., van Merriënboer, J. J. G., & Paas, F. (2019). Cognitive architecture and instructional design: 20 years later. Educational Psychology Review, 31, 261–292; Mayer, R. E., & DaPra, C. S. (2012). An embodiment effect in computer-based learning with animated pedagogical agents. Journal of Experimental Psychology: Applied, 18(3), 239–252.
Đã mở
Predictive processing (brief) Xử lý dự đoán (tóm tắt ngắn) AbstractPredictive processing cho rằng não luôn dự đoán tín hiệu giác quan và dùng phần sai lệch (prediction error) để cập nhật dự đoán.
Cơ chế
Trong khung này, khi dữ liệu mờ thì prior (kỳ vọng sẵn có) nặng hơn dữ liệu. Ý này khớp với direct-gaze prior (E09): khi vùng mắt khó thấy, người ta có xu hướng nghĩ mình đang được nhìn.
Ví dụ trong lớp Zoom
Ô video nhỏ và mờ: bạn "lấp chỗ trống" bằng kỳ vọng rằng giáo viên đang nhìn lớp.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Ở chất lượng video thấp, perceived eye contact có thể cao hơn thực tế, làm khác biệt giữa các điều kiện camera bị thu hẹp (gần với ceiling effect).
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Walsh và cộng sự (2020) nêu nhiều nghiên cứu khó chứng minh hiệu ứng có hệ thống qua các tầng xử lý liền kề và cần thêm bằng chứng. [phân tích] Thuyết rất rộng nên dễ giải thích nhiều kết quả khác nhau; trong báo cáo chỉ nên dùng làm khung tham chiếu, không làm giả thuyết chính.
Nguồn gốc
Clark, A. (2013). Whatever next? Predictive brains, situated agents, and the future of cognitive science. Behavioral and Brain Sciences, 36, 181–204.
Đã mở

Glossary

EnglishTiếng ViệtNghĩa ngắn
Sensationcảm giácQuá trình cơ quan thụ cảm ghi nhận tín hiệu vật lý.
Perceptiontri giácCách não tổ chức và diễn giải tín hiệu thành trải nghiệm.
Bottom-up processingxử lý từ dưới lênDiễn giải bắt đầu từ dữ liệu giác quan.
Top-down processingxử lý từ trên xuốngDiễn giải dựa vào kiến thức và kỳ vọng.
Affordancekhả năng hành độngKhả năng hành động mà môi trường mở ra cho một sinh vật.
Gestaltnguyên tắc tổng thểQuy tắc tri giác gom các phần tử thành nhóm.
Visual anglegóc thị giácGóc mà vật chiếm trong mắt: 2·atan(s/2D).
Foveahố mắtVùng giữa võng mạc cho độ nét cao nhất.
Eccentricityđộ lệch tâmGóc từ điểm đang nhìn tới vật.
Peripheral visionthị giác ngoại viPhần nhìn ngoài trung tâm, kém chi tiết.
Selective attentionchú ý chọn lọcƯu tiên một phần thông tin, bỏ qua phần khác.
Inattentional blindnessmù do không chú ýKhông thấy vật rõ ràng vì đang chú ý việc khác.
Change blindnessmù trước thay đổiKhông nhận ra thay đổi trong cảnh.
Holistic processingxử lý toàn thểXử lý gương mặt như một khối, không từng phần.
Inversion effecthiệu ứng lộn ngượcMặt lộn ngược khó nhận ra hơn.
Multisensory integrationtích hợp đa giác quanGộp tín hiệu từ nhiều giác quan thành một tri giác.
McGurk effecthiệu ứng McGurkHình miệng và âm không khớp làm nghe ra âm khác.
Audiovisual asynchronylệch tiếng–hìnhTiếng và hình đến không cùng lúc.
Latencyđộ trễThời gian từ khi phát tới khi nhận tín hiệu.
Perceptual constancyhằng định tri giácVật trông không đổi dù ảnh trên võng mạc đổi.
Mona Lisa effecthiệu ứng Mona LisaMắt trong ảnh nhìn thẳng ống kính trông như nhìn mọi người xem.
Psychophysicstâm vật lý họcNghiên cứu quan hệ kích thích vật lý và tri giác.
ThresholdngưỡngMức kích thích bắt đầu được nhận ra.
Method of constant stimuliphương pháp kích thích cố địnhTrình bày nhiều lần các mức cố định theo thứ tự ngẫu nhiên.
Signal Detection Theory (SDT)lý thuyết phát hiện tín hiệuTách độ nhạy khỏi tiêu chí trả lời.
Response criteriontiêu chí trả lờiXu hướng dễ hay khó nói có.
Proxemicsnghiên cứu khoảng cách giao tiếpCách con người dùng khoảng cách vật lý.
Cognitive loadtải nhận thứcMức dùng trí nhớ làm việc khi xử lý thông tin.
Embodiment principlenguyên tắc hiện thânNgười học học sâu hơn khi người dạy thể hiện cử chỉ, ánh nhìn.
Predictive processingxử lý dự đoánNão dự đoán tín hiệu và cập nhật theo sai lệch.
Eye contacttiếp xúc mắtHai người nhìn vào mắt hoặc mặt nhau; định nghĩa khác nhau giữa nghiên cứu.
Mutual gazenhìn nhauCả hai cùng lúc hướng mắt về nhau.
Direct gazeánh nhìn thẳngMắt hướng về phía người kia.
Averted gazeánh nhìn lệchMắt hướng ra chỗ khác.
Joint attentionchú ý chungHai người cùng chú ý một vật, một người theo người kia.
Perceived eye contacttiếp xúc mắt được cảm nhậnCảm giác chủ quan rằng người kia nhìn mình.
Gaze conenón ánh nhìnDải góc mà người xem vẫn nói người kia đang nhìn mình.
Direct-gaze priorthiên lệch ánh nhìn hướng mìnhXu hướng cho rằng ánh nhìn mờ là hướng về mình.
Eye contact effecthiệu ứng tiếp xúc mắtẢnh hưởng của cảm nhận được nhìn lên xử lý nhận thức.
Eye Direction Detector (EDD)bộ phát hiện hướng mắtModule giả định phát hiện hướng mắt trong lý thuyết Baron-Cohen.
Wollaston effecthiệu ứng WollastonCùng mắt nhưng đầu khác hướng làm hướng nhìn cảm nhận khác.
Overshoot và towingđẩy lệch và kéo theoCảm nhận hướng nhìn lệch ngược hướng đầu hay theo hướng đầu.
Watching eyes effecthiệu ứng có mắt nhìnThay đổi khi tin rằng mình đang bị quan sát.
Skin conductance response (SCR)phản ứng dẫn điện daDấu hiệu kích thích sinh lý, hay dùng để đo arousal.
Arousalmức kích thíchMức độ hưng phấn sinh lý hoặc tâm lý.
Camera elevation / pitchđộ cao góc cameraGóc camera nhìn lên hoặc xuống so với mắt.
Gaze offset (parallax)góc lệch ánh nhìnGóc giữa ống kính và điểm đang nhìn trên màn hình.
Collapsed Viewer Effecthiệu ứng gộp người xemMọi người xem thấy cùng một góc camera nên nhìn camera trông như nhìn tất cả.
Equilibrium theorythuyết cân bằngKhoảng cách và eye contact bù trừ để giữ mức thân mật.
Manipulation checkkiểm tra thao tácCâu hỏi kiểm tra người tham gia có nhận ra thay đổi không.
Covariatebiến đồng hànhBiến nhiễu được ghi lại và đưa vào phân tích.

Hình học của eye contact trên webcam

Nếu nâng webcam lên ngang mắt, góc lệch (gaze offset, hay parallax) giữa ống kính và gương mặt trên màn hình mà người dùng nhìn có giảm không? Và có nên kỳ vọng perceived eye contact tăng không?

Phần lớn là không. Với camera gắn cố định trên viền màn hình laptop, nâng cả máy lên ngang mắt làm camera elevation (độ cao góc của camera) đổi khoảng 21° trong ví dụ bên dưới, nhưng gaze offset gần như giữ nguyên (8,25° so với 8,28°). Offset phụ thuộc chủ yếu vào khoảng cách giữa ống kính và mắt của gương mặt trên màn hình, và vào khoảng cách ngồi. Vì vậy không nên kỳ vọng eye-level tự nó làm tăng perceived eye contact. Eye-level có thể đổi ấn tượng khác (quyền lực, tự nhiên, khung hình) và một phần nhỏ cảm nhận hướng nhìn qua tư thế đầu. Nếu gắn webcam rời ở ngang mắt mà gương mặt vẫn ở thấp trên màn hình laptop, offset còn tăng rất nhiều (29,6° trong ví dụ).

  • Camera height (độ cao camera): ống kính cao hơn hay thấp hơn mắt bao nhiêu xentimét. Đo bằng thước.
  • Camera angle hay pitch/elevation: góc từ mắt nhìn ngang tới ống kính. Ống kính thấp hơn mắt 20 cm ở cách 55 cm là −21,3°; camera nhìn lên mặt. Đây là biến mà "eye-level" thay đổi.
  • Gaze offset (góc lệch ánh nhìn): góc tại mắt người nhìn giữa hướng tới ống kính và hướng tới mắt của gương mặt đang nhìn trên màn hình. Với ống kính và điểm nhìn cùng nằm trên một mặt phẳng, xấp xỉ bằng arctan(khoảng cách dọc màn hình / khoảng cách tới mắt). Đây là biến quyết định mắt trong hình có trông như nhìn vào ống kính hay không.
  • Người hưởng lợi từ việc tôi nhìn gần ống kính là NGƯỜI XEM video của tôi, không phải tôi. Camera của tôi chỉ quyết định người khác thấy ánh nhìn của tôi ra sao. Cảm giác "người khác nhìn tôi" của tôi phụ thuộc vào camera của họ và vào việc họ đang nhìn ô nào trên màn hình của họ. Vì vậy, webcam của người trả lời questionnaire không đủ để tạo eye contact mà họ cảm nhận.

Các ngưỡng đã công bố

NguồnNói gì
Chen 2002 (toàn văn)Hướng lên, trái, phải mất eye contact khoảng 1°; hướng xuống ít nhạy hơn, đường cong gãy quanh 10°; khuyến nghị thận trọng dưới 5° với camera đặt trên màn hình.
Horstmann & Linke 2022 (toàn văn)Nón khoảng ±4°; không thấy thiên lệch xuống, điểm tốt hơi lên trên; đề xuất ô người nói ngay dưới camera trên, hoặc nói tốt nhất là camera dưới màn hình với ô ngay trên; khuyên không dùng laptop trừ khi kê lên. Khuyến nghị kê laptop là nhận xét thực hành, không phải kết quả đo.
Gao và cộng sự 2024 (preprint, toàn văn)Đỉnh cảm nhận nhìn vào ở 1,76° dưới ống kính; cao trong 0–3° dưới, và trên ngẫu nhiên tới khoảng 3°.
Gamer & Hecht 2007 (đọc một phần)Bề rộng toàn phần 4–9°, tức khoảng ±2 đến ±4,5° (chiều ngang).
Tam và cộng sự 2007 (abstract)7° được đánh giá tốt hơn 15° (87% người).
Holub và cộng sự 2022 (toàn văn)Offset ngang 11,3° giảm effectiveness khoảng 0,25 điểm trên 5; đổi tư thế hay khung hình không đổi góc lệch camera–mắt đối tác.
Bohannon và cộng sự 2013Không xác minh được số ngưỡng: chỉ có bản ghi thư mục, toàn văn và abstract không mở hợp pháp được.

Tác giả nói

  • Holub: đổi tư thế hay khung hình không làm đổi góc lệch giữa camera và mắt của đối tác.
  • Nguyen và GAZE-2: parallax là do vị trí camera và vị trí ô trên màn hình; nhìn camera có lợi cho người xem nhưng người nhìn mất thông tin.
  • Horstmann & Linke: khuyên ô người nói ngay dưới camera trên và không dùng laptop trừ khi kê lên.
  • Todorović, Langton: hướng đầu ảnh hưởng cảm nhận hướng nhìn.

Chúng ta suy ra

  • Các con số offset ở bảng trên là phép tính của chúng tôi dựa trên giả định đã nêu, không phải đo thực tế.
  • Kết luận "eye-level không đổi offset" suy từ hình học và từ câu của Holub (Holub nói về tư thế và khung hình, không phải độ cao camera).
  • Kết luận "eye-level đổi ấn tượng" suy từ Thomas & Pemstein và Fauville; hai nghiên cứu này không đo perceived eye contact.

Chưa ai thử. Chúng tôi không thấy nghiên cứu nào đổi độ cao camera nhưng giữ offset không đổi và đo perceived eye contact; đây là khoảng trống.

Eye contact: 19 khái niệm và lý thuyết

Eye contact, mutual gaze, direct gaze, averted gaze, joint attention, perceived eye contact Các định nghĩa: tiếp xúc mắt, nhìn nhau, ánh nhìn thẳng, ánh nhìn lệch, chú ý chung, tiếp xúc mắt được cảm nhận Một phầnDirect gaze (ánh nhìn thẳng): một người hướng mắt về phía người kia. Averted gaze (ánh nhìn lệch): mắt hướng ra chỗ khác. Mutual gaze (nhìn nhau): cả hai cùng lúc hướng mắt về vùng mắt hoặc mặt của nhau. Eye contact: thường dùng gần nghĩa với mutual gaze, nhưng mỗi nghiên cứu định nghĩa một kiểu. Joint attention (chú ý chung): một người nhìn một vật và người kia chuyển chú ý tới cùng vật đó. Shared attention cần thêm việc cả hai biết mình đang cùng chú ý. Perceived eye contact: cảm nhận chủ quan rằng người kia đang nhìn mình, có thể xảy ra mà không có mutual gaze thật. Các định nghĩa direct, averted và mutual gaze ở đây là cách diễn đạt của chúng tôi theo nghĩa thông dụng; câu chữ gốc của Emery không xác minh được.
Cơ chế
Jongerius và cộng sự tổng quan cho thấy định nghĩa thao tác rất khác nhau: 29 nghiên cứu dùng nhìn vào vùng mắt, 26 dùng vùng mặt, 19 dùng nhìn về phía người, 2 dùng vùng chung quanh. Bài này cũng ghi nhận cách hiểu eye contact như một cảm nhận chủ quan (dẫn Gamer & Hecht). Stephenson và cộng sự mô tả joint attention gồm gaze leader (người nhìn trước) và follower (người nhìn theo); shared attention còn cần cả hai biết mình đang cùng chú ý. Với Emery chúng tôi chỉ đọc abstract, nên định nghĩa nguyên văn của ông không xác minh được.
Ví dụ trong lớp Zoom
Giáo viên nhìn ống kính trong khi bạn nhìn gương mặt cô trên màn hình. Bạn thấy "được nhìn" (perceived eye contact), nhưng cô không thấy mắt bạn, vậy không có mutual gaze thật. Trong Zoom hai chiều tiêu chuẩn, mutual gaze theo nghĩa đúng không xảy ra được cùng lúc vì mỗi người phải chọn nhìn ống kính hoặc nhìn mặt.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Dự án nên gọi biến của mình là "perceived eye contact" (hoặc "perceived being looked at"), không gọi là "eye contact". Câu hỏi nên viết theo phía người nhận, ví dụ "Tôi cảm thấy giáo viên nhìn tôi".
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Jongerius và cộng sự nhấn mạnh không có định nghĩa thống nhất nên khó so sánh nghiên cứu. [phân tích] Bài tổng quan chỉ gồm tương tác giữa người thật, có thể không bao quát hết tình huống video bất đồng bộ.
Nguồn gốc
Emery, N. J. (2000). The eyes have it: The neuroethology, function and evolution of social gaze. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 24(6), 581–604; Jongerius, C., Hessels, R. S., Romijn, J. A., Smets, E. M. A., & Hillen, M. A. (2020). The measurement of eye contact in human interactions: A scoping review. Journal of Nonverbal Behavior, 44(3), 363–389; Stephenson, L. J., Edwards, S. G., & Bayliss, A. P. (2021). From gaze perception to social cognition: The shared-attention system. Perspectives on Psychological Science.
Đã mở
Classic psychophysics of gaze direction (Gibson & Pick 1963; Cline 1967; Anstis, Mayhew & Morley 1969) Các nghiên cứu kinh điển về đoán hướng nhìn Nguồn thứ cấpĐây là ba nghiên cứu đầu tiên đo con người phán đoán hướng nhìn của người khác chính xác tới đâu.
Cơ chế
Theo Chen (2002): Gibson & Pick cho người nhìn cách 2 m, 7 mục tiêu cách nhau 10 cm, 6 người quan sát; 84% nói "có" khi mắt nhìn vào sống mũi; độ lệch chuẩn (SD) là 2,8°. Cline dùng gương bán mạ ở 122 cm, 5 người quan sát, SD 0,75° chiều ngang và 1,25° chiều dọc. Anstis và cộng sự thử cả mặt thật và mặt trên tivi, Chen ghi họ không thấy khác biệt lớn giữa hai loại. Linke & Horstmann (2024) ghi Anstis có overestimation (đánh giá góc lớn hơn thật) khoảng 50–86%. Moors và cộng sự (2016) lặp lại hai thiết kế của Gibson & Pick và Cline và gọi sự lệch của quay đầu là overshoot.
Ví dụ trong lớp Zoom
Một người nhìn lệch ống kính chỉ vài độ. Người xem có thể đoán hướng khá chính xác nhưng hay đánh giá góc lớn hơn thật, nên mắt lệch nhỏ vẫn trông như "nhìn chỗ khác".
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Ba nghiên cứu này cho thấy người ta nhạy với lệch nhỏ khi nhìn trực diện ở điều kiện tốt. Chúng không cho ngưỡng dùng thẳng cho Zoom vì khác khoảng cách, kích thước và không có nén.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Số người quan sát rất nhỏ (5–6). [phân tích] Các mô tả đều qua nguồn thứ cấp; bản gốc không mở được hợp pháp (PubMed chỉ có bản ghi, OpenAlex chỉ có phần mở đầu của Gibson & Pick). Chúng tôi chưa đọc tỷ lệ phần trăm và cỡ mẫu của Anstis từ bản gốc.
Nguồn gốc
Gibson, J. J., & Pick, A. D. (1963). Perception of another person’s looking behavior. American Journal of Psychology, 76, 386–394; Cline, M. G. (1967). The perception of where a person is looking. American Journal of Psychology, 80, 41–50; Anstis, S. M., Mayhew, J. W., & Morley, T. (1969). The perception of where a face or television “portrait” is looking. American Journal of Psychology, 82(4), 474–489.
Đã mở
Head + eye integration, Wollaston effect, overshoot vs towing (Todorović, Moors, Otsuka) Kết hợp hướng đầu và hướng mắt; hiệu ứng Wollaston; overshoot và towing AbstractHướng nhìn cảm nhận không chỉ do mắt. Wollaston effect: cùng một đôi mắt, khi đặt vào đầu quay khác hướng thì trông như nhìn khác hướng. Overshoot (repulsive) là khi hướng cảm nhận lệch về phía ngược với hướng đầu; towing (attractive) là khi bị kéo về phía hướng đầu.
Cơ chế
Todorović (abstract) nêu cảm nhận hướng nhìn phụ thuộc cả vị trí mống mắt và hướng đầu, và giải thích được Wollaston effect, Mona Lisa effect và Mirror gaze effect. Moors lặp lại thiết kế cũ và thấy overshoot ở cả hai. Otsuka (2014) đề xuất dual-route model (hai đường: nhìn mắt và nhìn đầu) và thấy hiệu ứng đẩy mạnh hơn khi chỉ thấy mắt so với thấy cả đầu. Langton (2004) thấy đường viền đầu và góc mũi ảnh hưởng phán đoán.
Ví dụ trong lớp Zoom
Camera đặt thấp khiến đầu giáo viên trông ngửa, nhưng mắt cô nhìn xuống màn hình. Cách kết hợp này có thể làm người xem cảm nhận hướng nhìn khác với khi camera ngang mắt, dù góc lệch thật giống nhau.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Đây là một con đường khiến độ cao camera có thể đổi perceived eye contact dù offset không đổi: hướng đầu đổi nên hướng nhìn cảm nhận đổi. Nhưng các nghiên cứu đã đọc chủ yếu xoay đầu theo chiều ngang (yaw); hiệu ứng của pitch (đầu ngửa/cúi) không xác minh được trong các nguồn mở được. Vì thế cần ghi đây là giả thuyết, không phải kết luận.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Moors và cộng sự ghi y văn trích dẫn Cline và Gibson & Pick không thống nhất, có bài nói Cline là towing. [phân tích] Todorović và Otsuka dùng mặt tổng hợp hoặc ảnh, chưa phải video nén. Todorović và Otsuka chỉ đọc abstract/phần mở đầu.
Nguồn gốc
Todorović, D. (2006). Geometrical basis of perception of gaze direction. Vision Research, 46(21), 3549–3562; Moors, P., et al. (2016). Frontiers in Psychology, 7, 1191.
Đã mở
Cone of gaze / cone of direct gaze (Gamer & Hecht 2007) Nón ánh nhìn (vùng góc mà người xem vẫn nói "đang nhìn tôi") Một phầnCone of direct gaze là dải góc quanh hướng nhìn thẳng mà người xem vẫn chấp nhận là người kia đang nhìn mình. Có thể báo cáo theo cả bề rộng hoặc theo nửa bề rộng (±), nên phải đọc kỹ.
Cơ chế
Bề rộng toàn phần trong bốn thí nghiệm: Exp 1 trung bình 8,76° (SD 3,21; 9,3° khi gần và 8,2° khi xa), Exp 2 là 8,17°, Exp 3 (ảnh stereo) là 6,74°, Exp 4 (đầu người thật) là 8,12° ở 1 m và 3,90° ở 5 m. Tác giả nêu dải tổng thể 4–9°, tức khoảng ±2 đến ±4,5°. Tâm của nón dịch theo góc quay đầu. Lobmaier và cộng sự (2021) thấy trung bình khoảng 4,4° với dải cá nhân 0,95–13,02° và ICC 0,649–0,855, nghĩa là khá ổn định theo người.
Ví dụ trong lớp Zoom
Nếu sinh viên có nón ±3° và giáo viên lệch ống kính 3°, sinh viên có thể vẫn thấy được nhìn; nếu lệch 8° thì nhiều khả năng không. Các con số này khác nhau giữa người.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Offset trên laptop thường lớn hơn phần giữa của nón (xem geometry_note). Kế hoạch nên đo offset thực tế rồi so với dải ±2 đến ±4,5°, và lưu ý sự khác nhau cá nhân rộng (0,95–13,02°) vì mẫu chỉ 10–15 người.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Gamer & Hecht lưu ý cần khảo sát chiều dọc cho camera đặt trên đỉnh màn hình. [phân tích] Cỡ mẫu nhỏ mỗi thí nghiệm. [phân tích] Nón đo từ phán đoán có/không, nên lẫn tiêu chí trả lời (P10).
Nguồn gốc
Gamer, M., & Hecht, H. (2007). Are you looking at me? Measuring the cone of gaze. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 33(3), 705–715.
Đã mở
Threshold depends on method (Linke & Horstmann 2024) Ngưỡng phụ thuộc vào cách đo Toàn vănCùng khái niệm "ngưỡng được nhìn" nhưng số đo khác nhau theo cách đo và điều kiện (khoảng cách, kích thước, kích thích).
Cơ chế
Nghiên cứu so sánh method of constant stimuli và adjustment: 3,33° (bề rộng 6,6°) so với 5,24°. Theo kết luận của bài, adjustment cho ngưỡng lớn hơn constant stimuli. Bài này liệt kê các ngưỡng trước đó: Gibson & Pick dưới 3° ở 2 m, Lobmaier 5° ở 60 cm, Balsdon & Clifford 9° ở 57 cm, Gamer 2011 11°, Harbort 14°, Horstmann & Linke 2021 5°.
Ví dụ trong lớp Zoom
Nếu một bài nói "ngưỡng 5°" và bài khác "9°", không nên kết luận bài nào sai; hãy xem cách đo và khoảng cách.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Không nên viết "ngưỡng eye contact là 5°" trong báo cáo như một hằng số. Hãy ghi dải, ghi nguồn và cách đo.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Các con số trong danh sách do bài này liệt kê lại; chúng tôi chỉ xác minh được những bài đã mở.
Nguồn gốc
Linke, L., & Horstmann, G. (2024). New task–new results? How the gaze cone is influenced by the method of measurement. Attention, Perception, & Psychophysics, 86(5), 1800–1815.
Đã mở
Vertical asymmetry of perceived eye contact: Chen 2002, Horstmann & Linke 2022, Gao et al. 2024 (and Bohannon 2013) Bất đối xứng theo hướng dọc của cảm nhận eye contact; ba nguồn mâu thuẫn Toàn vănCâu hỏi là người xem có dung thứ ánh nhìn lệch xuống dưới ống kính nhiều hơn lệch lên hay sang ngang không. Chen nói có, Horstmann & Linke nói không thấy thiên lệch xuống, còn Gao và cộng sự thấy điểm tốt nhất nằm hơi dưới ống kính.
Cơ chế
Chen (2002; 16 người xem; bước 1°; 8 hướng tới 5°, riêng hướng xuống tới 15°; lookers được quay bằng camera đặt sau màn hình, cách 2,4 m): lệch lên, trái hoặc phải chỉ khoảng 1° là mất eye contact; hướng xuống kém nhạy hơn nhiều, đường cong "gãy" quanh 10°; ông đề nghị mức thận trọng dưới 5° với camera đặt trên màn hình, và giải thích bằng việc mí mắt đi theo mống mắt khi nhìn xuống. Horstmann & Linke (2022; 15 người được phân tích; camera ngang mắt, cách 57 cm): SD của nón khoảng 4° (đường kính khoảng 8°); điểm được chấm "nhìn thẳng" hơi LÊN TRÊN (1,5° khi ô ở hàng dưới, 0,3° khi ô ở hàng trên), không có thiên lệch xuống; họ nhận xét điều kiện của Chen được báo cáo thiếu (độ phân giải thấp, 2,4 m). Gao và cộng sự (2024, preprint, 17 người, 4 actor, 11 offset dọc trong ±7°): đỉnh của "đang nhìn tôi" ở 1,76° DƯỚI ống kính; tỷ lệ "có" cao trong 0–3° dưới và trên mức ngẫu nhiên chỉ tới khoảng 3°. Bohannon (2013): số ngưỡng không xác minh được, vì chỉ thấy bản ghi thư mục, không có abstract hay toàn văn mở.
Ví dụ trong lớp Zoom
Nếu mắt giáo viên trên màn hình nằm ngay dưới camera (khoảng 3°), theo Gao cô vẫn có thể được thấy là nhìn vào mình; nếu ô nằm thấp 8–10°, theo Horstmann & Linke thì thường không, dù theo Chen (hướng xuống) thì tỷ lệ "có" giảm dần quanh 10°.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Ba nghiên cứu không thống nhất về hướng dọc. Điểm chung là không nguồn nào khuyến nghị offset từ 8° trở lên (Chen: dưới 5°; Tam: 7° tốt hơn 15°; Gao: cao nhất trong 0–3° dưới). Hãy trích cả ba và ghi dải, không chọn một con số. Lưu ý đường cong của Chen quanh 10° là mức của điều kiện cụ thể, không phải khuyến nghị.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Gao: preprint, ảnh tĩnh, không thay đổi cỡ màn hình, khoảng cách hay vị trí webcam. [tác giả] Horstmann & Linke: ảnh tĩnh, một người nhìn, không có hướng chéo. [phân tích] Gao cho rằng các nghiên cứu trước chưa kiểm soát việc căn eye-level giữa người nhìn và người xem, nhưng Chen và Horstmann & Linke có thiết lập khác nhau nên không thể gộp. [phân tích] Không bài nào thay đổi độ cao camera trong khi giữ offset, nên không bài nào trả lời trực tiếp câu hỏi của dự án.
Nguồn gốc
Chen, M. (2002). Leveraging the asymmetric sensitivity of eye contact for videoconference. CHI 2002, 49–56; Horstmann, G., & Linke, L. (2022). Perception of direct gaze in a video-conference setting: The effects of position and size. Cognitive Research: Principles and Implications, 7, 67; Gao, Jayakumar, Maniglia, et al., Seitz, & Seitz (2024). Don’t look at the camera (preprint). arXiv:2404.17104; Bohannon, L. S., Herbert, A. M., Pelz, J. B., & Rantanen, E. M. (2013). Eye contact and video-mediated communication: A review. Displays, 34(2), 177–185.
Đã mở
Angular offset in videoconference: Holub 2022, Tam 2007, Grayson & Monk 2003 Góc lệch trong gọi video: số liệu từ các nghiên cứu ứng dụng Một phầnOffset là góc giữa hướng ống kính và hướng tới mắt của người kia trên màn hình, đo tại mắt người nhìn.
Cơ chế
Holub và cộng sự (33 người, 11 nhóm 3 người, Skype, offset ngang 0/5,7/11,3°, camera cao 5 cm trên màn hình, khoảng cách 18 inch): điểm effectiveness khác nhau (Friedman χ² = 7,091, p < 0,029), mức lệch 11,3° giảm khoảng 0,25 điểm trên thang 5 điểm; engagement không khác (p < 0,278). Tác giả nói việc đổi tư thế hoặc khung hình không thay đổi góc lệch giữa camera và mắt đối tác trên màn hình. Tam và cộng sự (53 người): 87% đánh giá eye contact tốt hơn ở 7° so với 15°, 92% cho rằng khác biệt quan trọng. Grayson & Monk (2003, abstract): người dùng có thể học cách hiểu gaze; kích thước ảnh 352×288 và 176×144 không khác; camera lệch ngang làm giảm kết quả; ảnh nhỏ nhất 88×72 kém hơn.
Ví dụ trong lớp Zoom
Nếu đặt camera lệch ngang so với mặt giáo viên trên màn hình, góc lệch tăng theo cùng công thức; đặt sát cạnh thì giảm.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Holub cho thấy offset ngang khoảng 11° làm giảm effectiveness có thể đo được nhưng nhỏ (khoảng 0,25 điểm trên thang 5), còn engagement thì không. Tam cho thấy 7° được đánh giá tốt hơn 15°. Để manipulation rõ, cần ít nhất một điều kiện offset nhỏ và một điều kiện offset lớn; đo một điều kiện duy nhất sẽ không tách được offset khỏi các yếu tố khác.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Holub ghi kết quả chưa hoàn toàn thuyết phục: hiệu chỉnh Bonferroni không cho kết luận, họ dùng Benjamini–Hochberg với Q = 0,057; chỉ xét lệch ngang (giữa và phải), chưa xét chiều dọc; self-view bị che. [phân tích] Tam và Grayson & Monk chỉ đọc abstract; N của Grayson & Monk không xác minh được.
Nguồn gốc
Holub, J., Isabelle, S., Krylová, A., & Avetisyan, H. (2022). Subjective influence of camera-gaze angular offset. IEEE Access, 10, 9321–9327; Tam, T., Cafazzo, J. A., Seto, E., Salenieks, M. E., & Rossos, P. G. (2007). Perception of eye contact in video teleconsultation. Journal of Telemedicine and Telecare, 13(1), 35–39; Grayson, D. M., & Monk, A. F. (2003). Are you looking at me? Eye contact and desktop video conferencing. ACM TOCHI, 10(3), 221–243.
Đã mở
Parallax, vertical parallax and Collapsed Viewer Effect (Nguyen 2008; Regenbrecht & Langlotz 2015; GAZE-2) Thị sai camera–màn hình và hiệu ứng nhiều người xem cùng một góc Một phầnParallax (thị sai) ở đây là độ lệch giữa vị trí camera và vị trí mắt của người được nhìn trên màn hình. Collapsed Viewer Effect là khi mọi người xem từ xa cùng thấy một góc của camera, nên nếu ai đó nhìn camera thì tất cả thấy được nhìn cùng lúc.
Cơ chế
Nguyen mô tả horizontal parallax và vertical parallax là cùng một vấn đề về cấu trúc, và nêu rằng nhìn vào camera giúp người xem thấy được nhìn nhưng người nhìn mất thông tin hình ảnh. Regenbrecht & Langlotz nêu tăng khoảng cách làm giảm góc (arctan(160 mm/3000 mm) = 3,05°) và dẫn Chen về dung thứ dọc tới 5°. GAZE-2 dùng nhiều camera và eye tracker để chọn camera gần chỗ người dùng nhìn; bài dẫn Chen về việc cần trong 1° ngang và 5° dọc, và nói với nhiều người trên màn hình thì không thể bảo đảm đặt camera đúng.
Ví dụ trong lớp Zoom
Một giáo viên nhìn vào ống kính. Toàn bộ 12 sinh viên đều có thể thấy "cô nhìn tôi". Nếu cô nhìn vào ô của một sinh viên, những người khác không biết cô đang nhìn ai; với người được nhìn thì offset quyết định có được thấy hay không.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Trong nhóm 10–15 người, "eye contact với tất cả" bằng cách nhìn camera là một hiện tượng riêng, không phải mutual gaze. Cần viết trong báo cáo là gaze của giáo viên có thể mơ hồ về người nhận.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Trong GAZE-2, hai con số (giảm khoảng 25% lượt nói, 88% khó biết người khác đang nói với ai) là trích từ Vertegaal và cộng sự 2000; chúng tôi không mở bài đó. Bản GAZE-2 được đọc từ một bản sao trên trang bên thứ ba. [phân tích] Luận án của Nguyen và bài Regenbrecht chỉ đọc phần liên quan.
Nguồn gốc
Nguyen, D. T. (2008). Doctoral dissertation, UC Berkeley, EECS-2008-48; Regenbrecht, H., & Langlotz, T. (2015); Vertegaal, R., et al. (2003). GAZE-2. CHI 2003, 521–528.
Đã mở
Self-referential / direct-gaze prior (Mareschal, Calder & Clifford 2013) Thiên lệch cho rằng ánh nhìn hướng về mình Toàn vănKhi thông tin mắt không rõ, người ta có xu hướng phán đoán ánh nhìn là hướng về mình, như có một prior (niềm tin sẵn) rằng ánh nhìn hướng về bản thân.
Cơ chế
Trong bài, khi thêm nhiễu vào vùng mắt thì hướng nhìn cảm nhận lệch về phía nhìn thẳng. Tác giả giải thích bằng mô hình Bayes (kết hợp prior và dữ liệu).
Ví dụ trong lớp Zoom
Video nén mạnh hoặc ánh sáng yếu khiến bạn dễ nghĩ bạn học đang nhìn mình.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Chất lượng hình kém có thể nâng điểm perceived eye contact cho mọi điều kiện và làm khác biệt giữa điều kiện nhỏ đi. Nên giữ điều kiện ánh sáng và độ phân giải đồng đều.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Dùng mặt tổng hợp, chưa phải Zoom. [phân tích] Prior có thể phụ thuộc bối cảnh, ví dụ lớp học nơi giáo viên nói chung với mọi người.
Nguồn gốc
Mareschal, I., Calder, A. J., & Clifford, C. W. G. (2013). Humans have an expectation that gaze is directed toward them. Current Biology, 23(8), 717–721.
Đã mở
Eye contact effect; fast-track modulator (Senju & Johnson 2009) Hiệu ứng eye contact và mô hình đường nhanh Toàn vănEye contact effect là việc cảm nhận được nhìn thẳng làm đổi xử lý nhận thức hoặc hành vi của người xem. Fast-track modulator là mô hình cho rằng có một đường nhanh (subcortical) phát hiện ánh nhìn thẳng và điều biến xử lý xã hội.
Cơ chế
Bài so sánh ba mô hình: affective arousal (cảm xúc, tăng khi tương tác kéo dài với người thật), communicative intention detector và fast-track modulator. Fast-track dùng thông tin không gian thô và các vùng subcortical (superior colliculus, pulvinar, amygdala) kết hợp với ngữ cảnh.
Ví dụ trong lớp Zoom
Khi giáo viên đột ngột nhìn vào ống kính, sinh viên có thể chú ý ngay. Đây là ví dụ suy ra, không phải kết quả đã đo trong lớp Zoom.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Hiệu ứng chú ý này nếu có thường nhanh. Questionnaire sau 15 phút khó bắt được hiệu ứng ngắn; nếu muốn thấy, cần đo hành vi trong lúc học.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Bài lập luận affective arousal không giải thích hết; arousal tăng chủ yếu khi nhìn lâu ở người thật, không phải ảnh tĩnh. [phân tích] Các mô hình đường nhanh khó kiểm tra bằng questionnaire.
Nguồn gốc
Senju, A., & Johnson, M. H. (2009). The eye contact effect: Mechanisms and development. Trends in Cognitive Sciences, 13(3), 127–134.
Đã mở
Eye Direction Detector (EDD), Baron-Cohen 1995, and its critique Bộ phát hiện hướng mắt EDD và phê bình Nguồn thứ cấpEDD là module giả định trong não, chuyên phát hiện có mắt và mắt hướng về đâu, trong lý thuyết "mindblindness" của Baron-Cohen.
Cơ chế
Langton và cộng sự trình bày EDD và phê bình: hướng đầu và cử chỉ tay cũng quan trọng, nên họ gợi ý thay bằng Direction of Attention Detector.
Ví dụ trong lớp Zoom
Nếu chỉ thấy đầu quay sang phải mà mắt nhìn thẳng, EDD thuần túy chỉ dùng mắt; trong thực tế người xem vẫn bị ảnh hưởng bởi đầu.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Khi webcam cao hay thấp làm đầu trông ngửa/cúi, dự đoán theo phê bình này là người xem dùng cả đầu và mắt để đoán hướng nhìn; nhưng không có số liệu cụ thể cho webcam trong nguồn đã mở.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Phê bình của Langton và cộng sự là lý do không nên dùng EDD như lời giải thích đầy đủ. [phân tích] Chưa đọc sách Baron-Cohen bản gốc.
Nguồn gốc
Baron-Cohen, S. (1995). Mindblindness: An essay on autism and theory of mind. MIT Press. Đọc qua Langton, S. R. H., Watt, R. J., & Bruce, V. (2000). Do the eyes have it? Trends in Cognitive Sciences, 4(2), 50–59.
Đã mở
Arousal and affect of eye contact, live vs. video (Hietanen 2018; Hietanen, Peltola & Hietanen 2020; Jarick & Bencic 2019) Mức kích thích và cảm xúc khi được nhìn: trực tiếp và qua video Toàn vănArousal là mức kích thích sinh lý (thường đo bằng skin conductance response, SCR). Câu hỏi là eye contact có làm tăng arousal và cảm xúc tích cực, và video có làm giống gặp trực tiếp không.
Cơ chế
Hietanen, Peltola & Hietanen 2020 (N = 32) so sánh gặp trực tiếp, video call hai chiều và chỉ xem video. SCR tăng khi có direct gaze ở điều kiện trực tiếp và video call, không tăng ở chỉ xem video; EMG biểu cảm tích cực có ở cả ba; điểm valence và arousal tự báo cáo không khác nhau. Tác giả kết luận "được nhìn" là điều cần thiết còn hiện diện vật lý thì không. Webcam đặt trên đỉnh màn hình trong điều kiện video call; điều kiện chỉ xem video không có webcam nên người tham gia không bị nhìn thấy. Tác giả cũng nêu rằng kết quả không hẳn áp dụng cho công cụ gọi thông thường, vì ánh nhìn thường hơi lệch do vị trí camera khác với vùng mắt người kia trên màn hình. Jarick & Bencic 2019: SCR cao nhất khi có eye contact ở điều kiện không kính (M = 1,12 so với 0,559 μS khi nhìn chỗ khác); cả gửi và nhận gaze đều quan trọng.
Ví dụ trong lớp Zoom
Trong nghiên cứu này video call cho phản ứng sinh lý giống gặp trực tiếp, nhưng người mẫu nhìn vào ống kính và thiết lập được kiểm soát; không phải cuộc gọi thông thường của lớp Zoom.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Theo chính tác giả Hietanen 2020, kết quả không tự động chuyển sang cuộc gọi thông thường vì gaze thường lệch do camera và màn hình. Vì vậy nếu dự án để offset thông thường thì chưa chắc có kích thích như video call trong nghiên cứu này.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Hietanen: hạn chế về đại diện cho videoconference thông thường. [tác giả] Trong Hietanen 2018, điểm tự báo cáo thường không nhất quán. [phân tích] Jarick & Bencic báo cáo số người không nhất quán trong bài (64 người, 17 cặp nữ–nữ + 13 cặp nam–nữ, 13 nam/47 nữ); nên không trích thông tin cặp. Mức SCR không đo ở sinh viên học trực tuyến.
Nguồn gốc
Hietanen, J. K., Peltola, M. J., & Hietanen, J. K. (2020). Psychophysiological responses to eye contact in a live interaction and in video call. Psychophysiology, 57(6), e13587; Hietanen, J. K. (2018). Affective eye contact: An integrative review. Frontiers in Psychology, 9, 1587; Jarick, M., & Bencic, R. (2019). Eye contact is a two-way street. Frontiers in Psychology, 10, 1262.
Đã mở
Watching eyes effects (Conty, George & Hietanen 2016) Hiệu ứng có mắt đang nhìn mình AbstractWatching eyes effects là tập hợp thay đổi khi người ta tin rằng mình đang bị quan sát, do direct gaze kích hoạt xử lý hướng về bản thân.
Cơ chế
Tác giả (abstract) nêu direct gaze thu hút chú ý rồi kích hoạt xử lý liên quan tới bản thân; bốn loại hiệu ứng là tự nhận thức, trí nhớ, hành vi vì người khác và đánh giá tích cực. Niềm tin mình được chú ý là yếu tố chính.
Ví dụ trong lớp Zoom
Sinh viên thấy giáo viên nhìn ống kính có thể chú ý vào bài nhiều hơn, ngay cả khi cô không thấy họ (ví dụ suy luận).
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Giả thuyết: nếu nhìn ống kính thì social presence có thể tăng nhờ cảm giác được nhìn. Nhưng phần niềm tin (biết mình được nhìn) có thể quan trọng hơn gaze nhìn ống kính.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Chỉ đọc abstract, nên không đánh giá được chất lượng các nghiên cứu được tổng hợp. [phân tích] Không áp dụng cho mọi người theo cùng một cách (xem E18).
Nguồn gốc
Conty, L., George, N., & Hietanen, J. K. (2016). Watching eyes effects: When others meet the self. Consciousness and Cognition, 45, 184–197.
Đã mở
Functions of gaze in conversation (Kendon 1967) Chức năng của ánh nhìn trong hội thoại Nguồn thứ cấpÁnh nhìn trong hội thoại giúp điều phối lượt nói, theo dõi người nghe, bộc lộ cảm xúc và điều khiển chú ý.
Cơ chế
Theo Ho, Foulsham & Kingstone (2015): người nói thường kết thúc lượt bằng ánh nhìn thẳng, người nghe bắt đầu nói bằng ánh nhìn lệch, và khoảng 700 ms sau khi bắt đầu nói thì nhìn người kia. Nguyen (2008) liệt kê các chức năng: điều phối lượt, gợi hoặc kìm lời, theo dõi, biểu hiện nhận thức, thể hiện sự quan tâm.
Ví dụ trong lớp Zoom
Giáo viên kết thúc câu hỏi và nhìn ống kính để gọi lớp trả lời. Trên Zoom, sinh viên không thấy cô nhìn ai, nên việc gọi tên vẫn cần bằng lời.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Nếu camera eye-level không giúp thấy ai đang được nhìn, việc điều phối lượt nói không cải thiện nhờ eye-level. Có thể thêm câu hỏi về "biết ai đang được nói chuyện".
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Bản gốc không mở được; mô tả qua Ho và cộng sự (toàn văn) và Nguyen. Nguồn thứ cấp có thể lược bớt sắc thái. [phân tích] Kendon dùng cặp đôi nói chuyện trực tiếp, không phải lớp trực tuyến.
Nguồn gốc
Kendon, A. (1967). Some functions of gaze-direction in social interaction. Acta Psychologica, 26, 22–63.
Đã mở
Multi-party video: one shared camera view, ambiguous addressee (GAZE-2, Nguyen) Nhóm nhiều người: cùng một góc camera, người nhận mơ hồ Toàn vănTrong gọi nhóm, mọi người nhìn cùng một camera nên khi ai đó nhìn camera thì tất cả thấy được nhìn; khi nhìn một ô, không ai biết đang nhìn ô nào, trừ khi biết bố cục màn hình của người ấy.
Cơ chế
GAZE-2 (toàn văn) nói hệ thống một camera đặt trên màn hình tạo parallax, và với nhiều người trên màn hình thì không thể bảo đảm camera đúng cho tất cả. Luận án của Nguyen mô tả Collapsed Viewer Effect. Gazing Heads (Schuessler và cộng sự 2024; 20 nhóm, mỗi nhóm 4 người, N = 80) là mô phỏng bằng nhiều camera để tạo xoay đầu, so với Tiled View thông thường: mutual eye contact cao hơn, và người dùng thấy bản thân engaged và socially present hơn.
Ví dụ trong lớp Zoom
Trong Gallery view, 12 người cùng thấy giáo viên nhìn ống kính. Nếu giáo viên nhìn ô của một sinh viên, người khác chỉ thấy mắt lệch.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Với thiết kế một điều kiện cho cả lớp, khác biệt giữa người nhìn camera và nhìn ô khó tách khỏi khác biệt về bố cục màn hình. Nên ghi bố cục (Speaker hay Gallery) và vị trí ô.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Gazing Heads dùng hệ thống camera riêng, không phải Zoom, và ở đây là mô phỏng, không phải sản phẩm. [phân tích] Con số trong GAZE-2 về lượt nói và khó biết người nhận là trích dẫn, chúng tôi không mở bản gốc.
Nguồn gốc
Vertegaal, R., et al. (2003). GAZE-2. CHI 2003, 521–528; Nguyen, D. T. (2008), EECS-2008-48.
Đã mở
Equilibrium theory (Argyle & Dean 1965) Thuyết cân bằng khoảng cách và eye contact AbstractThuyết cân bằng cho rằng mức thân mật giữ ổn định qua các kênh: nếu khoảng cách gần hơn thì eye contact thường giảm.
Cơ chế
Theo abstract trên OpenAlex, khoảng cách gần hơn đi cùng ít eye contact hơn, là một hệ quả của sự cân bằng về thân mật.
Ví dụ trong lớp Zoom
Khung hình chụp sát mặt giáo viên có thể làm sinh viên bớt nhìn; khung xa hơn có thể dễ chịu hơn.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Nếu đổi độ cao camera cũng đổi khung hình sát hay xa, khác biệt về social presence có thể đến từ khoảng cách cảm nhận. Nên cố định khung mặt.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Thuyết dựa trên gặp trực tiếp và có thể không áp dụng cho màn hình. [phân tích] Chỉ đọc abstract.
Nguồn gốc
Argyle, M., & Dean, J. (1965). Eye-contact, distance and affiliation. Sociometry, 28(3), 289–304.
Đã mở
Culture and eye contact (Akechi 2013; Uono & Hietanen 2015) Văn hóa và eye contact Một phầnNghiên cứu xem eye contact được cảm nhận khác nhau thế nào giữa các nền văn hóa.
Cơ chế
Akechi và cộng sự (20 người Phần Lan, 20 người Nhật, người thật): eye contact làm nhịp tim chậm lại nhiều hơn, thời gian nhìn ngắn hơn và đánh giá arousal cao hơn averted gaze ở cả hai văn hóa; khác biệt chủ yếu ở đánh giá cảm xúc của mặt: người Nhật thấy mặt có eye contact tức hơn, khó gần hơn và kém dễ chịu hơn. Uono & Hietanen (30 Phần Lan, 30 Nhật, gaze 0–10° bước 2°): không có khác biệt chung giữa hai nhóm; người Phần Lan trả lời "looking at me" nhiều hơn với mặt Nhật so với mặt Phần Lan; người Nhật không khác.
Ví dụ trong lớp Zoom
Hai sinh viên khác văn hóa có thể chấm khác nhau cho cùng một ánh nhìn của giáo viên.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Hãy hỏi nền văn hóa và giữ kết quả mô tả. Với 10–15 người, không đủ để kiểm định khác biệt văn hóa.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Chỉ so sánh hai nhóm quốc gia. [phân tích] Nguồn là người thật hoặc ảnh mặt, không phải Zoom lớp học. Toàn văn cả hai đã mở nhưng chỉ đọc phần liên quan.
Nguồn gốc
Akechi, H., Senju, A., Uusberg, H., Kikuchi, Y., Hasegawa, T., & Hietanen, J. K. (2013). Attention to eye contact in the West and East: Autonomic responses and evaluative ratings. PLoS ONE, 8(3), e59312; Uono, S., & Hietanen, J. K. (2015). Eye contact perception in the West and East: A cross-cultural study. PLoS ONE, 10(2), e0118094.
Đã mở
Social anxiety and neurodiversity Lo âu xã hội và đa dạng thần kinh (ví dụ autism) Một phầnMột số người cảm nhận hoặc phản ứng với eye contact khác mức trung bình, ví dụ người có social anxiety hoặc người autism.
Cơ chế
Gamer 2011: cone of gaze rộng hơn ở nhóm social phobia, chỉ khi có người thứ hai trong khung; điều này có thể liên quan tới gọi nhóm (chúng tôi suy luận). Schulze 2013 (tổng quan): nhóm lo âu xã hội cảm nhận được nhìn rộng hơn và sợ bị nhìn; bằng chứng về né tránh không thống nhất. Tönsing 2022 (n = 51): nhóm gaze anxiety cao và thấp không khác nhau về hành vi nhìn và đánh giá tương tác. Trevisan 2017 (định tính, tự khai autism): mô tả cảm giác bị quá tải, bị xâm phạm và phản ứng khó chịu khi eye contact.
Ví dụ trong lớp Zoom
Một sinh viên có social anxiety có thể thấy bị nhìn ngay cả khi giáo viên nhìn lớp chung.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Kết quả có thể bị chi phối bởi khác biệt cá nhân. Nên hỏi bằng thang ngắn về thoải mái khi được nhìn và cho phép bỏ câu; không dùng để suy ra chẩn đoán.
Phê bình, giới hạn
[phân tích] Mẫu nhỏ và nhiều bài dùng mặt ảnh, không phải Zoom lớp học. [phân tích] Nghiên cứu Trevisan dùng tự khai, không đại diện cho mọi người autism. Gamer 2011 đọc abstract và PDF, Schulze đọc toàn văn, Trevisan chỉ abstract.
Nguồn gốc
Gamer, M., Hecht, H., Seipp, N., & Hiller, W. (2011). Who is looking at me? The cone of gaze widens in social phobia. Cognition and Emotion, 25(4), 756–764; Schulze, L., Renneberg, B., & Lobmaier, J. S. (2013). Gaze perception in social anxiety and social anxiety disorder. Frontiers in Human Neuroscience, 7, 872; Tönsing, D., et al. (2022). No evidence that gaze anxiety predicts gaze avoidance behavior during face-to-face social interaction. Scientific Reports; Trevisan, D. A., Roberts, N., Lin, C., & Birmingham, E. (2017). How do adults and teens with self-declared Autism Spectrum Disorder experience eye contact? PLoS ONE, 12(11), e0188446.
Đã mở
Camera elevation and social impressions (Thomas & Pemstein 2015; Fauville 2022) — not eye contact itself Độ cao camera và ấn tượng xã hội — không phải eye contact Một phầnĐộ cao camera (pitch) là góc camera nhìn lên hoặc xuống mặt người. Nó đổi ấn tượng về tầm vóc, quyền lực hay thiện cảm, khác với eye contact.
Cơ chế
Thomas & Pemstein, Exp 1 (84 người, xem ảnh chụp; camera thấp hơn 17 cm hoặc cao hơn 17 cm so với tâm màn hình; mặt trên màn hình ở cùng chỗ): mặt quay từ camera thấp được ước lượng cao hơn, 175,79 cm so với 171,93 cm (t(82) = −2,44, p = 0,017, d = −0,53). Exp 2 (84 cặp, trò chơi phối hợp; điều kiện bất đối xứng gồm 42 cặp): người quay từ camera thấp chọn phương án có lợi cho mình 67% so với 38% ở người quay từ camera cao, còn điều kiện đối xứng 50% và 52%. Fauville và cộng sự (2022, abstract, N = 3.982, 18 cấu hình): nhìn ống kính tăng thiện cảm, social presence và thu hút; góc cao tăng thu hút và giảm đe dọa so với góc thấp; abstract không báo cáo ảnh hưởng của góc lên social presence nên phần đó không xác minh được.
Ví dụ trong lớp Zoom
Webcam ngang mắt thay vì chụp từ dưới lên có thể làm người trong hình trông bình đẳng và tự nhiên hơn, không cần đổi eye contact.
Dự đoán cho project
Suy luận của chúng tôi: Đây là con đường hợp lý để eye-level ảnh hưởng tới ấn tượng (quyền lực, thân thiện, tự nhiên) ngay cả khi offset không đổi. Thomas & Pemstein không đo eye contact, nên không dùng để nói eye-level tăng eye contact. Cần tách: đổi ấn tượng so với đổi perceived eye contact.
Phê bình, giới hạn
[tác giả] Thomas & Pemstein không đo chiều cao cảm nhận trong Exp 2 và nêu người tham gia không thể nhìn vào camera và vào mặt cùng lúc. [phân tích] Bảng 1 ghi n = 21 mỗi ô, trong khi mô tả là 42 cặp; không tự khớp được nên chỉ trích các tỷ lệ. [phân tích] Fauville đánh giá ảnh chụp màn hình, không phải tương tác. [phân tích] Trang Stanford ghi DOI là 10.1037/tmb0000055, còn OpenAlex ghi 10.1037/tmb0000055; hãy kiểm tra trước khi trích.
Nguồn gốc
Thomas, L. E., & Pemstein, D. (2015). What you see is what you get: Webcam placement influences perception and social coordination. Frontiers in Psychology, 6, 306; Fauville, G., Queiroz, A. C. M., Luo, M., Hancock, J. T., & Bailenson, J. N. (2022). Impression formation from video conference screenshots: The role of gaze, camera distance, and angle. Technology, Mind, and Behavior, 3(1).
Đã mở

Social presence: 12 lý thuyết

Social presence (medium view) Hiện diện xã hội, theo quan điểm xem nó là chất lượng của phương tiện Nguồn thứ cấpMức độ người kia nổi bật trong tương tác và mức nổi bật kéo theo của mối quan hệ giữa hai người. Short et al. coi mức này là thuộc tính của phương tiện mà người dùng cảm nhận được, nên mỗi phương tiện có một mức khác nhau.
Cơ chế
Phương tiện truyền được nhiều tín hiệu thị giác và phi ngôn ngữ hơn thì người kia hiện ra rõ hơn. Người dùng gộp mọi ấn tượng đó thành một đánh giá duy nhất về phương tiện, ví dụ ấm hay lạnh, cá nhân hay phi cá nhân. Đánh giá này ảnh hưởng tới cách họ trò chuyện và tới việc họ chọn phương tiện nào.
Ví dụ trong lớp Zoom
Một sinh viên học qua điện thoại chỉ nghe tiếng giáo viên, còn bạn khác học qua Zoom có hình. Thuyết này nói Zoom có social presence cao hơn điện thoại, bất kể giáo viên là ai.
Dự đoán cho project
Suy luận của người phân tích: mọi người đều dùng Zoom, tức phương tiện không đổi, nên thuyết gốc không dự đoán rõ ràng webcam ngang mắt sẽ thay đổi gì. Nếu mở rộng thuyết, có thể nói góc máy làm tăng lượng tín hiệu thị giác, nhưng đó là mở rộng của nhóm, không phải lời của Short et al.
Phê bình, giới hạn
Kreijns et al. (2022) phê bình định nghĩa mơ hồ, salience không được định nghĩa, bốn cặp tính từ đo thái độ với phương tiện và chưa kiểm định giá trị khái niệm. Các hướng sau (Walther, Biocca & Harms) coi social presence thuộc về con người và thay đổi theo thời điểm. Sách gốc chưa được đọc.
Nguồn gốc
Short, J., Williams, E., & Christie, B. (1976). The social psychology of telecommunications. John Wiley & Sons, p. 65 (trích theo Kreijns, Xu, & Weidlich, 2022).
Đã mở
Copresence Đồng hiện diện, tức cùng có mặt và cùng biết về nhau Nguồn thứ cấpTheo cách Goffman được thuật lại, copresence có hai mặt: ta nhận biết được người khác, và ta cảm thấy người khác cũng đang nhận biết ta. Nó là điều kiện để con người sẵn sàng và có thể ảnh hưởng lẫn nhau.
Cơ chế
Copresence có tính hai chiều. Nếu tôi chỉ thấy bạn mà bạn không biết tôi đang ở đó thì chưa đủ. Vì vậy ánh nhìn có vai trò đặc biệt, vì nó là một cách mạnh để báo rằng 'tôi thấy bạn'. Trong môi trường qua máy, hai chiều này có thể lệch nhau.
Ví dụ trong lớp Zoom
Bạn nhìn khuôn mặt giáo viên trên màn hình, nhưng giáo viên đang đọc slide ở màn hình khác. Bạn nhận biết giáo viên, nhưng không chắc giáo viên có nhận biết bạn.
Dự đoán cho project
Webcam ngang mắt được kỳ vọng tác động chủ yếu vào mặt 'được nhận biết', vì khuôn mặt và hướng nhìn rõ hơn. Nó chưa hẳn tác động tới mặt 'nhận biết người khác'. Nên hỏi hai mặt này bằng hai câu riêng.
Phê bình, giới hạn
Goffman viết về gặp mặt trực tiếp, nên chuyển sang Zoom là một bước suy luận. Các tác giả dùng từ copresence rất khác nhau: Oh et al. (2018) coi gần như đồng nghĩa với social presence, còn Nowak & Biocca (2003) tách ra. Nên định nghĩa rõ trước khi dùng.
Nguồn gốc
Goffman, E. (1963). Behavior in public places. Free Press (tr. 17 và 22 theo Biocca & Harms, 2002). Nhà xuất bản chưa kiểm trên sách gốc.
Đã mở
Networked minds theory of social presence (mutual awareness, psychological involvement, behavioural interdependence) Thuyết 'các trí óc nối mạng' về hiện diện xã hội: nhận biết lẫn nhau, gắn kết tâm lý và hành vi phụ thuộc lẫn nhau Toàn vănSocial presence là cảm giác đang ở cùng một người khác trong môi trường qua máy. Biocca & Harms (2002) nói nó là thuộc tính của con người, được công nghệ tạo điều kiện, và thay đổi từng lúc. Thuyết chia thành ba mức: co-presence về tri giác; khả năng tiếp cận tâm lý và hành vi của người kia; và mức liên chủ thể, khi hai bên cùng cảm nhận tương ứng nhau.
Cơ chế
Đầu tiên ta nhận ra người kia có ở đó. Sau đó ta chú ý đến họ, hiểu lời họ, đoán cảm xúc của họ, và điều chỉnh hành vi theo họ. Càng nhiều mối nối hai chiều thì social presence càng cao. Ánh mắt là ví dụ hành vi phụ thuộc lẫn nhau xảy ra rất tự động.
Ví dụ trong lớp Zoom
Bạn thấy cô giáo mỉm cười khi bạn gật đầu, và bạn nhận ra cô đang đáp lại bạn. Lúc này bạn không chỉ thấy một hình ảnh trên màn hình, mà thấy một người đang phản ứng với mình.
Dự đoán cho project
Webcam ngang mắt được kỳ vọng làm tăng phần co-presence và phần attentional allocation (phân bổ chú ý), yếu hơn ở phần hiểu nội dung và cảm xúc. Suy luận của người phân tích: thay đổi góc máy nhỏ có thể không đủ lớn để thang bắt được.
Phê bình, giới hạn
Harms & Biocca (2004) cho thấy thang không phân biệt được video với text, và một số thành phần text còn được chấm cao hơn. Chính tác giả nêu phương tiện khác nhau bị lẫn với kênh cảm giác, và mối quan hệ cùng nhiệm vụ trong nghiên cứu còn hẹp. Bài Biocca, Harms & Burgoon (2003) chỉ đọc được abstract. Bài đọc là hai bài hội thảo.
Nguồn gốc
Biocca, F., & Harms, C. (2002). Defining and measuring social presence. Presence 2002 Proceedings; Biocca, F., Harms, C., & Burgoon, J. K. (2003). Presence, 12(5), 456–480; Harms, C., & Biocca, F. (2004). Presence 2004 Proceedings.
Đã mở
Three levels of social presence (Riva & Mantovani): Other's Presence, Interactive Presence, Shared Presence Ba bậc hiện diện xã hội dựa trên ý định: có người khác, ý định của họ hướng vào mình, và cùng chia sẻ ý định Toàn vănSocial presence là nhận ra một cách trực giác ý định của người khác. Bậc một là nhận ra có một người có ý định. Bậc hai là nhận ra ý định của người đó hướng về phía mình. Bậc ba là nhận ra ý định của người đó giống ý định của mình. Bậc cao cần bậc thấp.
Cơ chế
Con người đoán ý định của người khác rất nhanh từ chuyển động, khuôn mặt và hướng nhìn. Khi hướng nhìn chỉ tới mình, ý định đó có địa chỉ là mình. Khi cùng hiểu mục tiêu, hai bên có thể cùng làm việc.
Ví dụ trong lớp Zoom
Bậc một: bạn thấy giáo viên có mặt trong ô Zoom. Bậc hai: giáo viên nhìn thẳng camera và hỏi tên bạn. Bậc ba: bạn cảm thấy cả lớp đang cùng giải một bài toán.
Dự đoán cho project
Dự đoán rõ nhất trong các thuyết ở đây: nếu webcam ngang mắt làm hướng nhìn về phía mình dễ đọc hơn thì Interactive Presence tăng trước. Đây là suy luận của người phân tích, tác giả không thử webcam.
Phê bình, giới hạn
Chỉ là khung khái niệm, không có thang đo. Cơ sở mirror neuron có tranh luận. Trong Zoom thật, người nhìn vào camera không nhìn được mắt mình trên màn hình, nên dấu hiệu 'hướng về tôi' là ảo giác do góc máy tạo ra cho nhiều người cùng lúc.
Nguồn gốc
Riva, G., & Mantovani, F. (2014). In G. Riva, J. Waterworth, & D. Murray (Eds.), Interacting with presence (pp. 9–31). De Gruyter Open.
Đã mở
Presence as perceptual illusion of nonmediation Hiện diện như một ảo giác tri giác rằng không có phương tiện chen giữa Một phầnLombard & Ditton (1997) tổng hợp sáu cách hiểu presence trong văn liệu (social richness, realism, transportation, immersion, social actor trong phương tiện, phương tiện là social actor) và gom lại thành một ý chung: người dùng không còn để ý rằng trải nghiệm của mình đang đi qua một phương tiện.
Cơ chế
Khi công nghệ chạy êm, trong suốt (transparency), ta chú ý tới con người và nội dung. Khi có trục trặc, ta giật mình nhớ là đang nhìn màn hình. Trong lớp Zoom, sai lệch giữa vị trí camera và vị trí khuôn mặt là một chỗ dễ làm ta nhớ ra phương tiện.
Ví dụ trong lớp Zoom
Hình giật, hoặc ánh mắt giáo viên luôn lệch xuống dưới, khiến bạn nhận ra mình đang nói chuyện với một cái máy quay.
Dự đoán cho project
Webcam ngang mắt được kỳ vọng làm lệch ánh nhìn ít đi, nên phương tiện ít lộ ra hơn. Không có bằng chứng trực tiếp trong nguồn này cho webcam.
Phê bình, giới hạn
Riva & Mantovani (2014, tr. 10) phê bình định nghĩa này không cho biết presence là quá trình nhận thức gì. Thang TPI của nhóm Lombard được kiểm trên người xem phim và truyền hình, không phải gọi video hai chiều. Toàn văn bài 1997 không mở được, chỉ có abstract và trang phương pháp của Lombard.
Nguồn gốc
Lombard, M., & Ditton, T. (1997). At the heart of it all: The concept of presence. Journal of Computer-Mediated Communication, 3(2).
Đã mở
Social presence in the Community of Inquiry (CoI) framework Hiện diện xã hội trong khung Cộng đồng truy vấn (học trực tuyến) Nguồn thứ cấpKhả năng của người học thể hiện bản thân về mặt xã hội và cảm xúc như một người thật qua phương tiện đang dùng, trong một cộng đồng cùng học. CoI có ba phần: social presence, teaching presence (hiện diện giảng dạy) và cognitive presence (hiện diện nhận thức).
Cơ chế
Social presence phục vụ mục tiêu học: khi thấy an toàn để lên tiếng, người học thảo luận nhiều hơn và nghĩ sâu hơn. Theo Swan et al. (2008), dấu hiệu của social presence gồm affective expression (bộc lộ cảm xúc), open communication (giao tiếp cởi mở) và group cohesion (gắn kết nhóm).
Ví dụ trong lớp Zoom
Trong buổi 15 phút, sinh viên dám bật mic nói không đồng ý với giáo viên và thấy nhóm vẫn thân thiện.
Dự đoán cho project
CoI nói tới khả năng thể hiện bản thân qua cả khóa học. Buổi 15 phút quá ngắn để kỳ vọng thay đổi lớn về gắn kết. Chỉ có thể kỳ vọng phần open communication.
Phê bình, giới hạn
Nguồn gốc là trao đổi bằng chữ, không có hình. So với Short et al., CoI nói về năng lực của người học chứ không về chất lượng của phương tiện (nhận xét của người phân tích), nên báo cáo trộn hai nghĩa sẽ sai khái niệm. Rourke et al. (2001) cũng nhắc rằng hành vi immediacy cần được xem lại khi chuyển sang chữ bất đồng bộ. Garrison et al. (2000) không đọc được abstract; dựa vào Kreijns et al., Rourke et al. và Swan et al.
Nguồn gốc
Garrison, D. R., Anderson, T., & Archer, W. (1999/2000). Critical inquiry in a text-based environment. The Internet and Higher Education, 2(2–3), 87–105 (bản in thường trích 2000; Crossref ghi 1999).
Đã mở
Immediacy (and teacher immediacy) Sự gần gũi tâm lý, và sự gần gũi của giáo viên Nguồn thứ cấpImmediacy là mức độ hành vi giao tiếp làm hai người cảm thấy gần nhau về tâm lý. Teacher immediacy là những hành vi của giáo viên, phần lớn phi ngôn ngữ, làm giảm khoảng cách với sinh viên, ví dụ giao tiếp bằng mắt, cử chỉ, cười, tư thế thoải mái.
Cơ chế
Giáo viên nhìn thẳng, cười và nói trực tiếp với sinh viên khiến sinh viên thấy giáo viên quan tâm tới mình. Sinh viên thấy gần hơn, thích môn học hơn và tự báo rằng học được nhiều hơn.
Ví dụ trong lớp Zoom
Cô giáo nhìn thẳng camera khi nói 'em nghĩ sao?' và gật đầu khi bạn trả lời.
Dự đoán cho project
Đây là thuyết thẳng nhất cho eye contact của giáo viên: webcam ngang mắt giúp hành vi nhìn thẳng của giáo viên trông rõ hơn, nên điểm gần gũi với giáo viên có thể tăng. Nhưng nó cũng đòi giáo viên phải thật sự nhìn camera, webcam một mình không đủ.
Phê bình, giới hạn
Witt et al. (2004), chỉ đọc abstract, gồm 81 nghiên cứu và N = 24.474; nonverbal immediacy có r ≈ .51 với tự đánh giá mức học, r ≈ .49 với học tập cảm xúc nhưng chỉ ≈ .17 với điểm nhận thức, và hiệu ứng nhỏ hơn trong nghiên cứu thí nghiệm so với khảo sát. Những khái niệm gốc nghiên cứu ở lớp trực tiếp, chuyển sang Zoom phải suy luận.
Nguồn gốc
Wiener, M., & Mehrabian, A. (1968), thuật lại trong Kreijns et al. (2022) và Gunawardena (1995); Mehrabian (1969) và Andersen (1979) thuật lại trong Rourke et al. (2001).
Đã mở
Intimacy equilibrium theory (Argyle & Dean) Thuyết cân bằng thân mật AbstractCon người giữ một mức thân mật vừa phải với người khác. Nếu một kênh thân mật tăng, ví dụ nhìn nhiều hơn, thì kênh khác giảm để bù, ví dụ lùi ra xa hoặc tránh mắt. Eye contact vừa để lấy thông tin phản hồi vừa chịu lực kéo tới gần và đẩy ra xa.
Cơ chế
Abstract của bài nói rằng khi người ngồi gần hơn, họ giao tiếp bằng mắt ít hơn và ngắn hơn; người đứng gần hơn khi người kia nhắm mắt. Đó là cơ chế bù trừ.
Ví dụ trong lớp Zoom
Khi khuôn mặt giáo viên phóng to và nhìn thẳng vào bạn suốt 15 phút, bạn có thể thấy bị soi, quay mặt đi hoặc tắt camera.
Dự đoán cho project
Không phải cứ nhiều ánh mắt là tốt. Webcam ngang mắt có thể làm tăng social presence nhưng cũng làm một số sinh viên khó chịu, nên cần đo cả hai. Suy luận này phù hợp với Oh et al. (2018), họ ghi lại kết quả kiểu chữ U ngược ở một số nghiên cứu.
Phê bình, giới hạn
Bài gốc là gặp trực tiếp và chỉ đọc abstract. Trong thực tế ảo, Bailenson et al. (2001) thấy phụ nữ giữ khoảng cách xa hơn với nhân vật ảo nhìn mình, còn nam giới thì không, nên cơ chế bù trừ không đều. Video call không có khoảng cách thật để lùi lại.
Nguồn gốc
Argyle, M., & Dean, J. (1965). Eye-contact, distance and affiliation. Sociometry, 28(3), 289–304 (trang cuối theo danh mục tham khảo của Bailenson et al., 2003).
Đã mở
Media richness theory Thuyết độ giàu của phương tiện AbstractPhương tiện giàu hơn khi nó cho phản hồi tức thì, mang nhiều loại tín hiệu, dùng ngôn ngữ đa dạng và có tính cá nhân. Daft & Lengel (1986) phân biệt thiếu thông tin (uncertainty) với thông tin nhiều nghĩa (equivocality) và cho rằng phương tiện giàu hợp với tình huống nhiều nghĩa.
Cơ chế
Người dùng cần hiểu đúng ý nhau. Nếu ý mơ hồ, họ cần thấy mặt, nghe giọng và hỏi lại ngay. Nếu việc rõ ràng, tín hiệu nhiều quá chỉ gây rối.
Ví dụ trong lớp Zoom
Nghe giảng một định nghĩa dễ, tiếng nói là đủ. Tranh luận một ý khó, bạn cần thấy mặt và biết người kia có đang nhìn vào bạn không.
Dự đoán cho project
Góc webcam chỉ thay đổi một lớp của độ giàu, đó là tín hiệu thị giác. Nếu bài giảng không có chỗ mơ hồ, hiệu ứng có thể bằng không. Nên cài một đoạn thảo luận có câu hỏi mở.
Phê bình, giới hạn
Blau & Caspi (2010) thuật lại các phê bình về tính một chiều và kết quả hỗn hợp, và video giàu đôi khi gây xao nhãng. Thuyết nói về chọn kênh trong tổ chức, không nói về góc máy. Chỉ đọc abstract bài gốc.
Nguồn gốc
Daft, R. L., & Lengel, R. H. (1986). Organizational information requirements, media richness and structural design. Management Science, 32(5), 554–571.
Đã mở
Media naturalness / psychobiological model (Kock) Thuyết tính tự nhiên của phương tiện AbstractCon người tiến hóa trong giao tiếp mặt đối mặt, nên phương tiện càng giống giao tiếp đó càng cần ít nỗ lực nhận thức. Theo Kock (2005) thuật lại trong Blau & Caspi (2010), năm yếu tố là cùng chỗ, đồng thời, thấy nét mặt, thấy cử chỉ và nghe tiếng nói.
Cơ chế
Nếu phương tiện bỏ mất các yếu tố tự nhiên, ta phải nghĩ nhiều hơn để hiểu nhau. Kock (2004) còn nói việc đã quen (schema alignment) và thích nghi có thể giảm gánh nặng này.
Ví dụ trong lớp Zoom
Giáo viên nhìn lệch xuống, bạn phải đoán xem họ đang nhìn slide hay nhìn bạn. Đoán như vậy tốn sức.
Dự đoán cho project
Webcam ngang mắt làm ánh mắt tự nhiên hơn và có thể giảm nỗ lực đoán. Nhưng thuyết cho lời nói vai trò lớn hơn khuôn mặt, nên hiệu ứng có thể nhỏ. Nếu muốn kiểm, thêm một câu hỏi về mức khó theo dõi.
Phê bình, giới hạn
Shkurko (2022) nghi ngờ ý 'face-to-face là tự nhiên ưu việt' và chuyện phương tiện video lệch với bộ máy tiến hóa. Sinh viên đã học Zoom nhiều năm nên đã thích nghi. Chỉ đọc abstract hai bài Kock.
Nguồn gốc
Kock, N. (2004). The psychobiological model. Organization Science, 15(3), 327–348; Kock, N. (2005). Media richness or media naturalness? IEEE Transactions on Professional Communication, 48(2), 117–130.
Đã mở
Hyperpersonal communication (and social information processing theory, SIPT) Giao tiếp siêu cá nhân và thuyết xử lý thông tin xã hội AbstractSIPT (Walther, 1992) nói rằng qua chữ, người ta vẫn có thể thân như gặp mặt nếu có đủ thời gian. Hyperpersonal (Walther, 1996) nói đôi khi giao tiếp qua máy còn thân hơn gặp mặt, nhờ bốn phần: người nhận tưởng tượng thêm về người kia, người gửi chọn kỹ cách thể hiện, kênh bất đồng bộ giúp trau chuốt và vòng phản hồi.
Cơ chế
Khi thiếu tín hiệu, người ta tự lấp chỗ trống bằng suy đoán, thường theo hướng tốt. Thời gian và nhu cầu thân quen bù cho ít tín hiệu.
Ví dụ trong lớp Zoom
Một sinh viên tắt camera nhưng gửi lời nhắn chat vui vẻ, và bạn vẫn thấy bạn ấy dễ mến.
Dự đoán cho project
Thuyết này cảnh báo rằng thiếu eye contact không tự động làm kém thân. Với 15 phút, người lạ chưa kịp bù tín hiệu, nên hướng thuyết cues-filtered-out có thể hợp hơn. Đây là suy luận, hãy đưa câu hỏi về mức quen biết vào bảng hỏi.
Phê bình, giới hạn
Nhấn mạnh giao tiếp bằng chữ và bất đồng bộ, nên ít nói về video trực tiếp. Oh et al. (2018) nhắc rằng thuyết không phủ nhận khác biệt giữa phương tiện khi thời gian ngắn. Chỉ đọc abstract.
Nguồn gốc
Walther, J. B. (1996). Computer-mediated communication: Impersonal, interpersonal, and hyperpersonal interaction. Communication Research, 23(1), 3–43; Walther, J. B. (1992). Interpersonal effects in computer-mediated interaction. Communication Research, 19(1), 52–90.
Đã mở
Telepresence vs social presence vs co-presence Phân biệt hiện diện từ xa, hiện diện xã hội và đồng hiện diện Toàn vănTelepresence (còn gọi spatial presence) là cảm giác 'tôi đang ở trong một nơi khác'. Social presence là cảm giác 'tôi đang ở với một người khác có ý thức'. Co-presence là cảm giác cùng có mặt và biết về nhau; nhiều tác giả dùng nó gần như đồng nghĩa với social presence, vài tác giả tách riêng. Self-presence là cảm giác về bản thân hoặc avatar của mình.
Cơ chế
Ba loại được kích thích bởi các yếu tố khác nhau: màn hình rộng, âm thanh vòm chủ yếu cho telepresence; người thật phản ứng với mình chủ yếu cho social presence; tín hiệu hai chiều cho co-presence.
Ví dụ trong lớp Zoom
Bạn biết rõ mình đang ở phòng trọ (telepresence thấp) nhưng vẫn thấy giáo viên đang nói với mình (social presence cao).
Dự đoán cho project
Webcam ngang mắt nhắm vào social presence và mặt 'được nhìn' của co-presence, không nhắm vào telepresence. Đừng hỏi câu 'tôi cảm thấy như đang ở trong lớp' vì đó là câu telepresence.
Phê bình, giới hạn
Từ ngữ không thống nhất giữa các tác giả: thang social presence của Nowak & Biocca (2003) thực ra là kiểu Short hỏi về phương tiện, còn copresence của họ mới là cảm giác về người kia. Cần chọn một định nghĩa và giữ suốt report.
Nguồn gốc
Oh, C. S., Bailenson, J. N., & Welch, G. F. (2018), theo phân loại của Lee (2004) và Biocca et al. (2003).
Đã mở

Thang đo nên chọn

Khuyến nghị xếp hạng cho n = 10–15 và một buổi Zoom (đây là suy luận của người phân tích, dựa trên các nguồn trên).

Hạng 1: 12 câu Co-presence và Attentional Allocation của Networked Minds SPI (Harms & Biocca, 2004), thay (my partner) bằng the teacher, và nếu đủ thời gian lặp lại cho the other students. Lý do: hỏi đúng hai chiều tôi để ý người kia và người kia để ý tôi, alpha gốc .84 và .81, có câu hỏi công khai.

Hạng 2: 3–4 câu của nhóm social presence – actor within medium trong Temple Presence Inventory (cảm thấy người kia thấy mình, đang nói trực tiếp với mình, có eye contact), dùng làm phần chạm trực tiếp vào mục tiêu 'others are looking at me', cộng một câu kiểm tra điều kiện (perceived eye contact, tự viết, ví dụ mức cảm thấy giáo viên đang nhìn thẳng vào mình). Bailenson câu 1 và 2 là phương án thay thế.

Hạng 3: IOS một câu hình, hỏi hai lần (giáo viên và cả lớp), để đo phần connected.

Tùy chọn nếu bảng hỏi còn ngắn: bốn cặp tính từ của Short hoặc social richness của TPI như cảm nhận chung về buổi học.

Không dùng làm thang chính: CoI, Sung & Mayer và GlobalED (hỏi cả khóa học và thảo luận chữ), Nowak & Biocca social presence (hỏi về phương tiện) và ZEF (đo mệt mỏi).

Tổng cộng khoảng 12 + 12 + 4 + 2 câu nếu hỏi cả hai đối tượng; nên chạy thử trước với 2–3 người để kiểm tra thời gian.

Vì sao không dùng hết các thang: 10–15 người trả lời không đủ để kiểm tra độ tin cậy hay phân tích nhân tố, nhiều thang dài làm mệt và không tăng thêm thông tin.

Báo cáo nên trình bày trung vị, điểm từng người và các câu trả lời mở, không khẳng định thang đáng tin trong mẫu này.

Cảnh báo thiết kế: kế hoạch hiện chỉ có một điều kiện (webcam ngang mắt) nên không so sánh được và không được dùng từ effect hay influence. Nếu muốn nói về ảnh hưởng, cần ít nhất hai điều kiện (ngang mắt và cách đặt quen thuộc) cho cùng người tham gia, đổi thứ tự giữa các nhóm, và câu hỏi kiểm tra điều kiện. Góc máy của mỗi người chỉ thay đổi cách người KHÁC thấy người đó, nên phải ghi rõ: điều kiện được thao tác ở phía người được nhìn, còn bảng hỏi được trả lời ở phía người nhìn. Trong một buổi chung, câu trả lời của các sinh viên không độc lập với nhau vì cùng xem một giáo viên.

ThangCâu hỏiĐộ tin cậyHợp với nhóm khôngCẩn thận
Networked Minds Social Presence Inventory (NMSPI) — bảng hỏi 'các trí óc nối mạng' Toàn văn
matthewlombard.com/ISPR/Proceedings/2004/Harms%20and%20Biocca.pdf
36 câu, 6 nhóm × 6 câu. Danh sách câu đầy đủ ở phụ lục của bài (câu 1–6 co-presence, câu 7–12 attentional allocation; câu 7, 8, 11 và 12 hỏi về mất chú ý nên phải đảo điểm, đây là cách đọc theo nghĩa câu). Câu viết theo cặp 'tôi – (my partner)', ví dụ câu 1 và 2 hỏi tôi có để ý người kia và người kia có để ý tôi không. Thang 7 điểm, điểm trung bình các nhóm trong bài nằm từ 3,62 tới khoảng 4,8; nhãn chữ của từng mức không xác minh được.Cronbach's alpha, N = 240 sinh viên, đọc trong toàn văn: Co-presence .84; Attentional Allocation .81; Message Understanding .87; Affective Understanding .86; Affective Interdependence .85; Behavioral Interdependence .82. Không có test–retest trong phần đã đọc.Phù hợp nhất về khái niệm: hỏi hai chiều 'tôi nhận ra người kia / người kia nhận ra tôi', gần với câu hỏi 'cảm thấy người khác đang nhìn mình'. Nên dùng 12 câu của Co-presence và Attentional Allocation, thay (my partner) bằng the teacher và, ở bản thứ hai, the other students. Phải nói rõ đã sửa chữ.Thang được làm cho cặp hai người, dự án là nhóm. Trong chính bài này thang không phân biệt được video và text, và vài câu text được chấm cao hơn video, nên có thể không đủ nhạy với một thay đổi góc máy nhỏ. Vài con số F và p trong bài tự mâu thuẫn, không nên chép lại. Với n = 10–15, alpha tính lại không ổn định, không phân tích nhân tố.
GlobalED / Social Presence Scale (Gunawardena & Zittle, 1997) Abstract
https://doi.org/10.1080/08923649709526970 (trả phí; không đọc được toàn văn)
14 câu theo Kreijns et al. (2022, Bảng 2), nghiêng về khía cạnh immediacy. Bản trước (Gunawardena, 1995) có 17 cặp tính từ lưỡng cực 5 điểm. Likert 5 điểm (theo Kreijns et al., 2022).Không xác minh được alpha: chỉ đọc được abstract, abstract nói có cung cấp độ tin cậy nhưng không nêu số. Con số .88 thường thấy trên mạng không được xác minh ở đây nên không dùng. Theo Kreijns et al., giá trị được kiểm bằng tương quan với 6 câu của một bảng phản ứng cá nhân.Kém. Thang hỏi về phương tiện chữ bất đồng bộ (computer conferencing) trong cả khóa, không hỏi về khuôn mặt hay ánh mắt. Theo abstract, social presence giải thích khoảng 60% biến thiên của sự hài lòng trong hội nghị chữ, kết quả này không chuyển sang Zoom.Không nên dùng vì lý do 'nó nổi tiếng'. Nhiều nguồn ghi nhầm số câu hoặc độ tin cậy.
Online Social Presence Questionnaire (OSPQ) — năm mặt của Sung & Mayer Nguồn thứ cấp
https://doi.org/10.1016/j.chb.2012.04.014 (trả phí; không đọc được toàn văn)
19 câu theo Kreijns et al. (2022, Bảng 2); câu hỏi nguyên văn không đọc được. Likert 5 điểm (theo Kreijns et al., 2022).Theo Kreijns et al. (2022): PCA và CFA (phân tích nhân tố khẳng định) trên n = 276; alpha các nhóm khoảng .85–.86 và cả thang .86. Đây là số từ nguồn thứ cấp, chưa kiểm trong bài gốc.Kém cho buổi 15 phút. Các mặt như chia sẻ thông tin cá nhân hay tôn trọng qua thời gian cần cả khóa học. Chỉ có thể mượn ý để hỏi một câu về social respect của giáo viên.Bản mô tả Sung & Mayer trong bảng Related Work của kế hoạch do người khác kiểm, không thuộc phạm vi file này. Chưa xác minh được câu hỏi nguyên văn nên không dùng được ngay.
Nowak & Biocca — copresence (perceived, self-reported), social presence, telepresence Một phần
matthewlombard.com/ISPR/Proceedings/2001/Nowak1.pdf
Từ bài Nowak (2001): nhóm social presence có 5 câu (giống gặp mặt, như cùng phòng, người kia có vẻ thật, có chọn hệ thống để thuyết phục, có làm quen được). Hai nhóm copresence bắt đầu với 15 và 11 câu, bị bỏ bớt; số câu cuối không xác minh được. Copresence: Likert 5 điểm; presence: 7 điểm; social presence: thang trượt (sliding scale). Bài 2003 dùng có thể khác, chỉ đọc abstract.Nowak (2001), N = 134 sinh viên: perceived copresence .90; self-reported copresence .78; social presence .82; presence .88. Tương quan: social presence với perceived copresence r = .57, với self copresence r = .19, với presence r = .61.Phần perceived copresence có thể mượn ý, vì hỏi về 'người kia có quan tâm tới tôi không'. Phần social presence hỏi về phương tiện như Short nên không hợp, mọi điều kiện đều là Zoom.Tên thang dễ gây nhầm: social presence ở đây là về phương tiện. Chương 6 sách Riva nhận xét thang gần với social realism. Nowak & Biocca (2003) chỉ xem được abstract, không được gán số từ bài 2001 cho bài 2003.
Bailenson social presence items — năm câu cho người ảo Toàn văn
vhil.stanford.edu/sites/g/files/sbiybj29011/files/media/file/bailenson
5 câu (Phụ lục A, 2003): (1) cảm thấy có một người khác ở cùng phòng, (2) cảm thấy người đó đang nhìn mình và biết mình có mặt, (3) nghĩ người đó không phải người thật (đảo), (4) người đó có vẻ có tri giác và sống, (5) thấy chỉ là hình máy tính (đảo). Câu gốc nằm ở PDF. Bảy mức, từ −3 tới +3, cộng thành tổng điểm.2001: alpha = .83 cho 10 câu trả lời (5 câu × 2 nhân vật); 2003: alpha = .80; Bailenson & Yee (2006, dài hạn) khoảng .85 cho phần copresence 5 câu. Trong bài 2003, người ảo nhìn nhau có social presence cao hơn (F(1,72) = 35.69, M = 3.00 so với −10.65), đây là thực tế ảo với nhân vật máy tính.Hai câu đầu rất hợp: cảm thấy người kia ở đó và cảm thấy người kia đang nhìn và biết mình. Ba câu còn lại hỏi người kia có thật không, sẽ chạm trần vì trên Zoom ai cũng là người thật.Không nên dùng nguyên cả 5 câu. Đề nghị: mượn câu 1 và 2, đổi 'room' thành 'the class/session', đổi 'person' thành the teacher, không cộng điểm với thang khác và không gọi là thang Bailenson.
Zoom Exhaustion & Fatigue (ZEF) Scale Toàn văn
par.nsf.gov/servlets/purl/10380163
15 câu, 5 nhóm × 3 câu, hỏi về cảm giác sau khi họp video. Likert 5 điểm từ 1 = Not at all tới 5 = Extremely; riêng hai câu hỏi tần suất dùng 1 = Never tới 5 = Always.Đọc toàn văn. Study 3 (N = 395, MTurk) rút xuống 15 câu. Study 4 (n = 130, mẫu độc lập): alpha general .89, visual .88, social .84, motivational .83, emotional .83, cả thang .95; CFI .944, RMSEA .086. Study 5 (N = 2.724) kiểm tra giá trị. Tác giả nêu chưa có test–retest.Không phải thang social presence. Kế hoạch cũng nói không đo mệt mỏi. Sau 15 phút, điểm gần như chạm sàn. Nếu muốn, chỉ dùng 3 câu general fatigue như biến kiểm tra.Câu hỏi nói về sau khi họp video nói chung, nên nếu dùng phải đổi thành sau buổi này và nói rõ đã đổi. Không dùng thang này để nói về eye contact.
Inclusion of Other in the Self (IOS) Scale — thang các vòng tròn chồng nhau Một phần
journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0129478
1 câu: chọn một trong bảy cặp vòng tròn, hai vòng 'Self' và 'Other' chồng nhau ít tới nhiều (bảy cặp theo Gächter et al., 2015). Chọn một trong 7 hình, chấm 1–7.Abstract 1992 nói có độ tin cậy dạng thay thế và test–retest cùng giá trị hội tụ, không có số ở đây. Gächter et al. (2015), PLOS ONE, tổng n = 772 trên ba nghiên cứu, tương quan mạnh với các thang thân gần khác và độ tương quan thứ bậc với Index of Relationship Closeness ρ = .85.Rất rẻ (một câu, dưới một phút), hợp với bảng hỏi ngắn. Có thể hỏi hai lần: gần với giáo viên và gần với cả lớp. Nó đo 'thấy gần gũi' (connected), đúng một nửa mục tiêu của kế hoạch.Là thước đo sự thân gần của mối quan hệ, không phải social presence hay eye contact. Với người lạ trong 15 phút, có thể dồn về mức thấp. Một câu thì không tính được độ nhất quán nội bộ. Dùng hình gốc phải ghi nguồn và kiểm tra quyền dùng.
CoI survey instrument (Arbaugh et al., 2008) — phần social presence Nguồn thứ cấp
thecommunityofinquiry.org/coisurvey
34 câu cho cả bảng; phần social presence là câu 14–22. Thang năm mức từ 0 = Strongly Disagree tới 4 = Strongly Agree (theo Swan et al., 2008).Theo Swan et al. (2008): N = 287; alpha teaching .94, social .91, cognitive .95; KMO .96. Bài Arbaugh et al. chỉ có thông tin thứ cấp.Kém. Bảng hỏi cho cả khóa học và cho thảo luận bằng chữ. Có thể mượn ý 2–3 câu về open communication (thoải mái nói, thoải mái không đồng ý).Nếu mượn câu phải đổi 'online discussions' thành 'this session' và không gọi điểm là điểm CoI. Bảng hỏi có giấy phép CC BY-SA, phải ghi nguồn.
Temple Presence Inventory (TPI) — thêm vào, ngoài danh sách ban đầu Toàn văn
matthewlombard.com/research/p2_ab.html
42 câu ở 8 nhóm. Phần actor within medium có ba câu rất gần mục tiêu dự án: cảm thấy người mình thấy/nghe cũng thấy/nghe mình, cảm thấy ai đó đang nói trực tiếp với mình, muốn hoặc có eye contact với người mình thấy. 7 mức, từ Not at all/Never tới Very much/Always.Alpha như liệt kê trong toàn văn. Tác giả kiểm tra trên người xem phim và truyền hình (307 và 162 người theo hai nhóm hiện diện cao và thấp, thêm N = 46 đo lặp lại). Phần passive và active interpersonal không tách được các điều kiện (t = .62 và t = 1.69).Nhóm actor within medium là chỗ chứa câu eye contact trực tiếp nhất trong các thang được xem. Trang của tác giả nói được dùng và chỉnh sửa tự do. Nên mượn 3–4 câu, đổi 'people you saw/heard' thành the teacher.Thang kiểm tra cho phim ảnh, không cho Zoom hai chiều, nên chuyển sang Zoom là suy luận. Không được gọi là TPI đầy đủ khi chỉ lấy vài câu.

Plan viết gì, nguồn nói gì

NguồnKết luậnPlan viếtNguồn nóiCách sửa
Riva, Waterworth & Murray (Eds.)saiRelated Work: The literature proved a broad theoretical foundation…Sách cung cấp nền lý thuyết, không chứng minh. Phần mở đầu còn nói chưa có đồng thuận về presence.Đổi proved thành provided (có lẽ là lỗi gõ) và không dùng từ 'prove' cho sách lý thuyết.
Fauville et al.lệchExperiments conducted by Fauville et al. (2022) with 4000 participantsMột thực nghiệm. 4,750 người hoàn thành khảo sát, 3,892 người được phân tích (abstract in 3,982, có vẻ là lỗi đảo số). Con số xấp xỉ 4000 đến từ thông cáo báo chí (chúng tôi chỉ thấy qua kết quả tìm kiếm).Viết: an online experiment (n = 3,892 analysed) in which participants rated still video-conference screenshots.
Fauville et al.lệchgaze and camera angle play a significant role in impression formationAbstract có nói như vậy. Nhưng angle chỉ có η²p = .002–.009, không tác động lên social presence, eye-level không thắng ở H3, và góc tác giả khuyên dùng là góc cao.Nói rõ: gaze có hiệu ứng trung bình lên social presence; angle chỉ có hiệu ứng rất nhỏ lên threat và attraction, không lên social presence.
Fauville et al.lệchincreased likeability and social presence when the gaze was on camera (và ở Related Work: Looking directly at the camera showed likability and social presence)Social presence: camera cao hơn cả screen (d = .16) lẫn off-screen (d = .86), nhưng lợi thế so với screen mất ý nghĩa khi ngồi xa. Likeability: camera chỉ cao hơn off-screen, không hơn screen (d = .023, p > .99).Tách hai DV và nói rõ nhóm so sánh là screen hay off-screen.
Fauville et al.lệchA study about how gaze, camera distance and angle influence the personal impression in video meetings; tên đề tài của plan dùng viewing distanceCamera distance ở đây là mặt to hay nhỏ trong khung hình của người được xem, không phải khoảng cách người xem ngồi trước màn hình. Dữ liệu là ảnh chụp, không phải buổi họp.Không dùng Fauville làm bằng chứng cho viewing distance; gọi đúng là camera distance / apparent face size.
Kaiser, Henry & EyjólfsdóttirlệchAn empirical study ... shows that this skewed visuality creates a sense of emotional and physical distanceĐúng ý abstract, nhưng abstract viết là kết quả gợi ý (imply) và dữ liệu là lời kể của 15 người thân quen.Đổi shows ... creates thành: In a qualitative study of 15 participants in familiar dyads, participants described ...
Kaiser, Henry & Eyjólfsdóttirlệchheightened self-awareness about the need to actively regulate the conversationNguồn nói điều hòa người kia (the other), không phải cuộc trò chuyện. Theme 3 còn nói tự ý thức tăng cả khi eye contact quá nhiều hoặc khi camera đổi vị trí.Viết: heightened self-awareness of having to actively regulate the other person, both when eye contact was missing and when it felt excessive.
Kaiser, Henry & Eyjólfsdóttirlệchthemes such as being connected to creating relationships and eye contact feels more connectedBa theme: eye contact cho phép cùng tạo quan hệ; với eye contact ta điều chỉnh để thấy gắn kết hơn và bớt bị áp đảo; ta tự ý thức hơn khi thị giác lệch hoặc thay đổi. Plan bỏ phần áp đảo và theme 3.Nêu đủ ba theme, kể cả mặt tiêu cực của eye contact kéo dài.
SatarlệchThe study showed the importance of eye contact in establishing a social presence during online communicationAbstract nói nghiên cứu nhấn mạnh (emphasizes) tầm quan trọng này, nhưng không đo social presence, và nhiều người tham gia thích nhìn màn hình hoặc sợ bị nhìn thẳng.Đổi showed thành argues / emphasizes, và thêm rằng một số người thấy direct gaze qua webcam là đáng ngại.
Satarlệchgives out useful background on how camera placement and perceived eye contact can affect the experienceCó quan sát và khuyến nghị (camera liền, đỉnh màn hình, ngồi gần), nhưng không so sánh vị trí camera có kiểm soát và không nói gì riêng về eye-level.Nói: offers user-based recommendations on webcam placement, not a controlled comparison.
SatarlệchSatar HM. ... ReCALL. 2013;25(1):122-142.Số tập, số kỳ, trang và DOI đúng, nhưng kiểu trích không phải APA như các mục khác.Viết lại theo APA 7 như citation_apa ở trên.
Bailensonlệcha poorly arranged video setup can exhaust users (câu dẫn vào Bailenson)Bài nói về thiết kế giao diện và tính chất của phương tiện (cỡ mặt, lưới, self-view, khung camera), không nói về việc người dùng bố trí thiết bị kém.Đổi thành: certain features of video-conferencing interfaces may exhaust users.
BailensonlệchDùng Bailenson trong đoạn ủng hộ việc cải thiện eye contact (ngụ ý thêm eye contact là tốt)Bailenson xem close-up eye gaze QUÁ NHIỀU là nguyên nhân mệt, và dẫn nghiên cứu cho thấy gaze không ngừng làm social presence thấp nhất.Trình bày như lập luận đối trọng và thêm câu hỏi đo mặt tiêu cực của gaze.
BailensonlệchTechnology, Mind, and Behavior, 2(1). (không có số trang)Crossref và OpenAlex ghi 2(1), 1–6; PDF dài 6 trang.Thêm trang 1–6 cho đầy đủ APA.
BailensonlệchCó trong References và Background nhưng không có trong bảng Related WorkĐây là kiểm tra nội bộ bản plan: bảng Related Work không có dòng Bailenson (2021).Thêm một dòng Related Work: theoretical paper, four proposed causes, no data.
Kuang, Wang, Andrasik & HulệchFrontal oriental with direct gaze proved to reduce cognitive load and increase attention to the teacher.Nhóm FD đúng là frontal body + direct gaze, nhưng tác dụng được quy cho direct gaze, không phải cho frontal orientation. Tiêu đề bài nói thẳng là body orientation không phải yếu tố ảnh hưởng. Loại tải được báo cáo là extraneous cognitive load. Chữ proved quá mạnh cho một thí nghiệm 63 người.Sửa thành: Direct gaze, not frontal body orientation, reduced extraneous cognitive load and drew learners' attention to the instructor. Đồng thời sửa lỗi chữ oriental.
Kuang, Wang, Andrasik & HulệchWith eye tracking, they examined the participants' attention and performance.Eye tracking dùng cho sự chú ý. Performance là điểm retention và transfer, không đo bằng eye tracking.Attention was measured with eye tracking, and learning with retention and transfer tests.
Riva, Waterworth & Murray (Eds.)lệchReferences và Related Work ghi Riva, Waterworth & Murray (2014) như tác giả của một công trình.Crossref ghi loại edited-book. Phần mở đầu tự gọi mình là các editors và gọi đây là một edited volume. Chương 1 do Riva & Mantovani viết.Thêm (Eds.) vào mục tham khảo và đổi sang trích chương: Riva & Mantovani (2014), tr. 9–31, khi nói về presence và social presence.
Riva, Waterworth & Murray (Eds.)lệchRelated Work: công nghệ có thể tạo social presence dù có khoảng cách vật lý.Sách xem social presence là cảm giác của con người dựa vào việc đọc được ý định; công nghệ chỉ hỗ trợ hoặc cản trở. Chương 8 còn cảnh báo thêm video không tự động tăng presence.Viết: technology can support or hinder social presence, depending on whether users can recognise each other's intentions.
Short, Williams & ChristielệchSocial presence được định nghĩa như trên rồi dùng ngay cho trải nghiệm của sinh viên về người khác trong Zoom.Short et al. coi social presence là chất lượng của phương tiện. Dự án không so sánh phương tiện mà hỏi cảm nhận cá nhân.Nói rõ dự án đổi từ quan điểm medium sang quan điểm trải nghiệm cá nhân, và nêu định nghĩa vận hành.
Short, Williams & ChristielệchMediated communication can feel impersonal and distant if social presence is low.Hợp với cặp impersonal–personal và với ý về khoảng cách cảm nhận trong nguồn thứ cấp, nhưng câu trong kế hoạch không có trích dẫn riêng.Thêm trích dẫn (ví dụ Kreijns et al., 2022 hoặc Oh et al., 2018), và viết 'can be perceived as' thay vì khẳng định nhân quả.
Sung & MayerlệchIntimacy was associated with eye contact and facial expressions.Không phải phát hiện của Sung và Mayer. Trong kết quả của họ, intimacy là chia sẻ chuyện và cảm xúc cá nhân (2 câu), và danh sách 30 chỉ báo không có eye contact hay nét mặt. Bài có trích Argyle và Dean (1965), nên nếu câu này có trong bài thì gần như chắc chắn là phần tổng quan tài liệu. Kreijns et al. (2022) cũng quy ý intimacy là hàm của eye-contact, proximity và đề tài nói chuyện cho Short et al. (1976, tr. 53) và Argyle và Dean (1965). Câu chính xác trong bài Sung và Mayer: không xác minh được vì chưa đọc toàn văn.Sửa thành: Drawing on earlier work such as Argyle and Dean (1965), intimacy has been linked to nonverbal cues such as eye contact; in Sung and Mayer's own factor structure, however, intimacy refers to sharing personal experiences.
Swan & ShihlệchThe study shows the importance of the instructor's presence in creating a positive online learning environment.Tác giả chỉ nói presence của giảng viên có thể ảnh hưởng nhiều hơn tới satisfaction. Với perceived interaction thì ngược lại: presence của bạn học mới là yếu tố duy nhất còn ý nghĩa. Không đo positive learning environment. Giảng viên cũng hầu như không xuất hiện trên diễn đàn.Sửa thành: Perceived instructor presence was the stronger correlate of instructor satisfaction and perceived learning, whereas perceived peer presence was the only unique correlate of perceived interaction.
Swan & ShihlệchKế hoạch đặt bài này làm cơ sở cho nghiên cứu video mà không nói rõ là text-only.Cả bài nói về diễn đàn chữ; không có video, webcam hay eye contact.Thêm một câu giới hạn: Because the discussions were text-based, the findings do not directly speak to gaze or camera setup.
Wei, Chen & KinshuklệchThe project gives us a foundational understanding of the importance of social presence in online education.Chấp nhận được ở mức chung, nhưng đây là khảo sát tự báo cáo, không phải thí nghiệm, và không có biến về webcam hay eye contact.Đổi project thành study và thêm: based on cross-sectional self-report data; it did not manipulate camera setup.
Short, Williams & Christiekhông xác minh đượcTrích trong ngoặc kép định nghĩa mở đầu bằng 'the degree of salience of the other person…' (Short et al., 1976), không có số trang.Cách viết số nhiều 'relationships' khớp với các bản chép trong Harms & Biocca (2004) và Nowak (2001); Kreijns et al. (2022) cho biết trang 65 nhưng ở các câu dẫn định nghĩa lại chép số ít relationship. Ý nghĩa khớp, còn từng chữ thì chưa chắc vì các nguồn thứ cấp lệch nhau và sách gốc chưa được mở.Thêm trang: (Short et al., 1976, p. 65), và kiểm tra bản in ở thư viện trước khi nộp. Nếu không kiểm tra được, viết 'as cited in Kreijns et al., 2022'.
Sung & Mayerkhông xác minh đượcCột Reference và Relevance trong bảng Related Work (bản trích văn bản).Nội dung từng đoạn mô tả đúng bài theo thứ tự Sung và Mayer, Swan và Shih, Wei et al. Tuy vậy trong bản trích văn bản, nhãn Swan & Shih đứng ngang dòng intimacy của Sung và Mayer, và nhãn Wei đứng ngang dòng nói về satisfaction của Swan và Shih. Không chắc file gốc có lệch dòng hay chỉ do cách trích văn bản.Mở file gốc, kiểm tra từng ô bảng và kẻ đường phân cách hàng để mỗi đoạn mô tả nằm đúng hàng của bài.
Fauville et al.đúngNgụ ý social presence đã được đoCó đo thật, bằng 8 câu chỉnh từ Networked Minds, nhưng hỏi ở thể giả định về một ảnh tĩnh.Thêm: self-reported, anticipated social presence.
Fauville et al.đúngTechnology, Mind, and Behavior, 3(1), 133–143Crossref và OpenAlex ghi 3(1), 133–143, đúng 5 tác giả và đúng thứ tự. Bản PDF của nhà xuất bản lại đánh số trang 1–11.Giữ nguyên; thêm dấu cách sau angle. trước tên tạp chí và in nghiêng theo APA.
Kaiser, Henry & EyjólfsdóttirđúngExamined how people experienced eye contact during video conversationsĐúng, nhưng qua thiết bị NUNA trong phòng thí nghiệm, cuộc gọi hai người, không phải Zoom nhóm.Thêm: in dyads, using a custom teleprompter-like device.
Kaiser, Henry & EyjólfsdóttirđúngFrontiers in Psychology, 13, Article 852692Khớp Crossref và PDF.Không cần sửa, chỉ bỏ dấu gạch nối xuống dòng trong tiêu đề và DOI.
SatarđúngExamined how learners use gaze/eye contact during video conferencesĐúng: 10 sinh viên sư phạm tiếng Anh, 5 cặp, 18 buổi ooVoo.Thêm: qualitative case study of five dyads.
SatarđúngThey also identified challenges connected to web camera placement, because looking at the screen is not looking directly into the eyesĐúng về mâu thuẫn camera và màn hình và về các ca webcam đặt lệch. Nhưng bài cũng nói nhìn màn hình có thể được hiểu như một nỗ lực eye contact.Thêm vế ngược lại để không một chiều.
BailensonđúngBailenson (2021) argues that video conferencing can cause fatigue because of the excessive amounts of close-up eye gaze and that users need to work harder to send and receive social cuesĐúng, và từ argues là phù hợp. Nhưng đây chỉ là 2 trong 4 nguyên nhân; thiếu self-view (all day mirror) và reduced mobility.Thêm: together with constant self-view and reduced mobility; these are hypotheses not yet directly tested.
Kuang, Wang, Andrasik & HuđúngInstructor gaze has been shown to guide learners' attention and reduce extraneous cognitive load (Kuang et al., 2024).Khớp với abstract, nhưng phải nói rõ là direct gaze, trong video quay sẵn không có slide, và một nghiên cứu N = 63. Bài không đo social presence, và PSI không cho kết quả như kỳ vọng.Thêm cụm direct gaze và in pre-recorded, slide-free lecture videos.
Kuang, Wang, Andrasik & HuđúngResearched about how a professor's gaze and body orientation influence learning through lecture videos.Đúng chủ đề. Abstract dùng từ instructor, không phải professor.Đổi professor thành instructor.
Kuang, Wang, Andrasik & HuđúngThe participants were randomly assigned to which body orientation and gaze the teacher had.Đúng là phân ngẫu nhiên, nhưng chỉ có ba điều kiện FD, FND và LND, không phải mọi kết hợp.Ghi rõ three conditions (FD, FND, LND).
Kuang, Wang, Andrasik & HuđúngMục References: Kuang, Z., Wang, F., Andrasik, F., & Hu, X. (2024), JCAL 40(2), 731–741.Tác giả, thứ tự, tiêu đề, số, trang và DOI đều khớp Crossref.Không cần sửa.
Riva, Waterworth & Murray (Eds.)đúngRelated Work: sách khám phá cách con người trải nghiệm presence và tương tác với công nghệ.Đúng với nội dung và nhan đề sách.Giữ ý này nhưng nói rõ đây là tuyển tập lý thuyết và một số nghiên cứu nhỏ, không phải một thí nghiệm.
Riva, Waterworth & Murray (Eds.)đúngRiva chỉ xuất hiện trong Related Work và References, không được dùng trong Background.Đây là nhận xét về kế hoạch, kiểm tra trên văn bản kế hoạch.Hoặc dùng Riva & Mantovani trong Background để bổ sung cơ chế eye contact, hoặc bỏ khỏi References.
Short, Williams & ChristieđúngReferences: Short, J., Williams, E., & Christie, B. (1976). … John Wiley & Sons.Tác giả, năm và nhan đề khớp các nguồn thứ cấp; danh mục archive.org xác nhận nhan đề và năm (bản mượn cần đăng nhập nên không mở); thông tin nhà xuất bản chưa kiểm trên sách gốc.Giữ nguyên. Short et al. chưa nằm trong bảng Related Work, nên thêm một dòng hoặc giải thích vì sao không.
Sung & MayerđúngThe study identified 5 factors of social presence.Khớp: social respect, social sharing, open mind, social identity, intimacy.Nên nêu tên năm nhân tố và nói rõ chúng đến từ factor analysis của OSPQ 19 câu.
Sung & MayerđúngUsing data from college students enrolled on online courses.Khớp với đoạn abstract do công cụ tìm kiếm trả về (sinh viên đại học ở hai khóa học online). Người phân tích không mở được trang abstract.Có thể thêm two online courses sau khi kiểm tra bài gốc.
Sung & MayerđúngThe importance of intimacy and immediacy in online communication was also mentioned.Khớp với đoạn tr. 1739 do Cunningham (2015) trích, nhưng đó là phần tổng quan tài liệu. Immediacy không nằm trong năm nhân tố của họ.Thêm in their literature review để người đọc không hiểu nhầm là kết quả.
Sung & MayerđúngMục References: Computers in Human Behavior, 28, 1738–1747.Đúng tập và trang; thiếu số 5.Viết 28(5), 1738–1747 cho thống nhất với các mục khác.
Swan & ShihđúngThe study examined social presence in online course discussions. Comparing students reporting high/low levels of social presence.Khớp. Nhưng phần so sánh cao thấp chỉ có 5 so với 5 người, và thảo luận là chữ không đồng bộ.Thêm text-based, asynchronous và five highest and five lowest.
Swan & ShihđúngThere was a strong connection between perceived social presence and satisfaction with online discussion.Khớp: r từ .41 đến .81 giữa các biến; riêng hai biến presence với các biến hài lòng là từ .50 đến .81, p < .005, n = 51. Satisfaction ở đây gồm perceived interaction, perceived learning và satisfaction with instructor.Dùng correlated thay cho connection và nhắc là tự báo cáo.
Swan & ShihđúngMục References: Online Learning, 9(3), 115–136.Khớp với trang đánh số trong PDF và DOI trên Crossref.Không cần sửa.
Wei, Chen & KinshukđúngHave investigated factors that influence social presence in online learning environments.Khớp với abstract: user interface và social cues.Viết lại cho có chủ ngữ: The study investigated...
Wei, Chen & KinshukđúngThe study examined relationships between UI, social cues, presence and learning interaction.Khớp nhưng thiếu learning performance, là biến cuối chuỗi.Thêm and learning performance, using a survey of 522 learners and structural equation modeling.
Wei, Chen & KinshukđúngMục References: Educational Technology Research and Development, 60, 529–545.Đúng tập và trang; thiếu số 3. Kinshuk là tên một từ, viết vậy là đúng.Viết 60(3), 529–545.

Kiểm định phương pháp: 25 mục, 12 mục mức cao

cao Method 1, 3, 4; Risk analysis; TimeplanXÁC NHẬN. Plan đang mô tả hai nghiên cứu khác nhau. Phần Method chỉ có một điều kiện: mọi người đều đặt webcam ngang mắt, học một buổi Zoom rồi trả lời một lần. Phần Risk analysis và Timeplan lại nói tới nhiều điều kiện và thiết kế within-subject (mỗi người trải qua mọi điều kiện).
Plan viết
  • Method 3: "webcam positioned at eye level for both the teacher and the students"
  • Method 4: "Once the session is over, participants will complete a questionnaire"
  • Risk analysis: "a within-subject experimental design, allowing comparisons between conditions for the same participants"
  • Timeplan: "compare the experimental conditions"
Vì sao quan trọng
Nếu chỉ có một điều kiện thì không có gì để so sánh, nên phần phân tích ở tuần 51 không làm được như đã hứa.
Cách sửa
Chốt một thiết kế trước 27/11/2026 rồi sửa cả bốn chỗ cho khớp. Khuyến nghị là within-subject hai điều kiện (xem recommended). Nếu nhóm giữ một điều kiện thì xóa các chữ experiment, conditions, within-subject và compare.
cao Title; Aims; Method 1XÁC NHẬN. Plan dùng ngôn ngữ nhân quả (effects, influences, experimental approach) nhưng không có manipulation (thay đổi biến độc lập một cách có chủ đích). Trong khi đó Aims lại viết theo kiểu mô tả (explore how students experience).
Plan viết
  • Title: "Investigating the effects of"
  • Method 1: "use an experimental approach to investigate how eye-level webcam placement influences"
  • Aims: "aims to explore how students experience eye contact and social presence"
Vì sao quan trọng
Đo một nhóm, một lần, sau buổi học thì không loại trừ được cách giải thích khác: bài giảng hay, giáo viên thân thiện, học viên quen nhau, hoặc cảm giác mới lạ vì được tham gia nghiên cứu.
Cách sửa
Có hai điều kiện thì được giữ chữ effect. Chỉ có một điều kiện thì đổi thành nghiên cứu mô tả, thăm dò (exploratory, descriptive) và không dùng effect, influence, improve trong kết luận.
cao Title; Background (đoạn cuối); Aims and delimitationsXÁC NHẬN. Title và Background hứa kiểm tra bốn yếu tố kết hợp. Delimitations chỉ giữ một yếu tố và nói thẳng ba yếu tố kia không được kiểm tra.
Plan viết
  • Background: "We experimentally investigate how these setup factors combined impact social presence"
  • Delimitations: "These factors will not be tested separately."
Vì sao quan trọng
Người chấm sẽ hỏi kết quả về screen position, viewing distance và facial visibility ở đâu. Câu "will not be tested separately" còn có thể bị đọc là ba yếu tố này được kiểm tra chung, điều Method cũng không làm.
Cách sửa
Đổi title, ví dụ: "Looking at you? How the teacher's webcam set-up affects perceived eye contact and social presence in small Zoom classes". Viết lại câu cuối Background: ba yếu tố còn lại được giữ ổn định hoặc ghi nhận, không được kiểm tra. Lưu ý: nếu chọn phương án khuyến nghị thì vị trí cửa sổ Zoom của giáo viên trở thành một phần của biến độc lập, phải nói rõ.
cao Aims; Method 3; BackgroundLỖI KHÁI NIỆM plan chưa thấy. Đặt webcam ngang mắt không đồng nghĩa với tạo eye contact. Có hai góc khác nhau. Một là camera elevation (ống kính cao hay thấp so với mắt, quyết định khuôn mặt bị quay từ dưới lên hay ngang). Hai là camera–gaze offset (góc giữa ống kính và điểm người nói đang nhìn, quyết định ánh mắt có vẻ lệch hay không). Kê cao laptop có webcam gắn sẵn thì cả màn hình cao lên theo, nên góc thứ hai không giảm.
Plan viết
  • Background: "the camera and faces of other participants, consisting of students and teachers, occupy different positions"
  • Aims: "the webcam is placed at eye level"
Vì sao quan trọng
Ví dụ tính của chúng tôi (mắt cao 42 cm so với mặt bàn, ống kính laptop trên bàn cao 22 cm, ngồi cách 55 cm, cửa sổ Zoom ở giữa màn hình thấp hơn ống kính 10 cm): laptop trên bàn cho offset 8,6 độ; kê ngang mắt cho offset 10,3 độ, tức là hơi lớn hơn. Nếu kéo cửa sổ sát dưới ống kính (cách 4 cm) thì offset còn 3,6 độ và 4,2 độ. Chen (2002) gợi ý giữ góc dưới 5 độ. Trong Shinya et al. (2024) webcam đặt trên màn hình, gần ngang mắt, nhưng khi nhìn màn hình ánh mắt vẫn thấp 25,6 độ so với phương ngang (4,8 độ khi nhìn camera). Vì vậy nếu chỉ kê cao laptop thì không có lý do mạnh để chờ eye contact tăng. Thêm vào đó, theo a-video-gaze.json, Fauville et al. (2022) không thấy camera angle ảnh hưởng social presence.
Cách sửa
Định nghĩa biến độc lập là một gói set-up đo được bằng cả hai góc. EYE-NEAR: ống kính ngang mắt và dải khuôn mặt học viên sát dưới ống kính (offset không quá 5 độ). DESK-LOW: laptop trên bàn và cửa sổ học viên ở nửa dưới màn hình (offset khoảng 11 độ). Nếu giảng viên yêu cầu chỉ kiểm tra độ cao webcam thì giữ nguyên vị trí cửa sổ và viết trước rằng kỳ vọng thay đổi eye contact là nhỏ.
cao Method 3XÁC NHẬN. Không có operational definition (định nghĩa bằng thao tác đo được) cho eye level: đo từ đâu tới đâu, sai số bao nhiêu, ai đo, đo lúc nào. Cụm từ trỏ tới một đặc tả của nhóm, nhưng đặc tả đó không có trong plan.
Plan viết
  • Method 3: "following the group's selected specification"
  • Method 3: "Participants will receive written instructions on how to position their webcam"
Vì sao quan trọng
Người khác không lặp lại được và nhóm không biết ai đã làm đúng. Ở khoảng cách 55 cm, lệch 1,9 cm đã là 2 độ và lệch 4,8 cm là 5 độ (chúng tôi tính bằng công thức tan).
Cách sửa
Viết: "lens centre within ±2 cm of the teacher's eye height when seated upright; eye-to-lens distance 55 ± 5 cm; measured with a ruler before each block and logged".
cao Aims; Method 3XÁC NHẬN. Plan đổi webcam của cả giáo viên và học viên cùng lúc rồi hỏi chung là có thấy người khác nhìn mình không. Không rõ ai là nguồn, ai là người nhận eye contact.
Plan viết
  • Aims: "whether students feel that others are looking at them and whether they feel connected to the teacher and other students"
  • Method 3: "for both the teacher and the students"
Vì sao quan trọng
Webcam của một học viên thay đổi cách NGƯỜI KHÁC thấy học viên đó, không thay đổi cách học viên đó thấy giáo viên. Chen (2002) tách rõ looker (người nhìn) và observer (người đánh giá). Đổi tất cả cùng lúc thì không biết điểm số đến từ phía nào.
Cách sửa
Chỉ thao tác webcam của giáo viên (looker). Học viên là observer, giữ nguyên máy trong cả buổi. Hỏi riêng về giáo viên (kết quả chính) và về bạn học (thăm dò). Wichers et al. (2026) cũng chỉ can thiệp ánh nhìn của một phía.
cao Method 3, 4; Risk analysisXÁC NHẬN MỘT PHẦN. Plan không nói sẽ chạy mấy buổi. Nếu mọi người vào chung một cuộc gọi thì câu trả lời không độc lập (chung giáo viên, bài giảng, bạn học, sự cố mạng) và số đơn vị độc lập ở mức buổi học là 1.
Plan viết
  • Method 3: "as a group in a shared Zoom call"
  • Method 4: "A group of participants will join a Zoom session of approximately 15 minutes"
  • Risk analysis: "the short duration of each session"
Vì sao quan trọng
Mô phỏng của chúng tôi (40.000 lần, 12 người): giả sử 20% phương sai của hiệu số giữa hai điều kiện là do buổi học, paired t-test bỏ qua buổi học sẽ dương tính giả 29,9% với 1 buổi × 12 người, 17,0% với 2 × 6, 12,0% với 3 × 4, 9,6% với 4 × 3 và 7,2% với 6 × 2, thay vì 5%. Con số 20% là giả định, không đo được từ plan.
Cách sửa
Chạy 4 buổi, mỗi buổi 3 người (2–4), cùng kịch bản; hai buổi theo thứ tự A rồi B, hai buổi B rồi A. Vẽ hiệu số theo từng buổi và ghi trong Limitations rằng kiểm định ở mức người hơi lạc quan. Holub et al. (2022) là tiền lệ gần: 33 người trong 11 nhóm ba người.
cao Method 5; Risk analysisXÁC NHẬN. Bảng hỏi chưa được đặc tả: không tên thang đo, số câu, số mức, cách tính điểm. Hai phần còn nói khác nhau về nguồn câu hỏi.
Plan viết
  • Method 5: "a questionnaire prepared for the study. It will include rating scales and"
  • Risk analysis: "the group will use standardized questionnaire items"
Vì sao quan trọng
Điểm của thang tự soạn không so được với bài nào trong Related Work. Đo bằng một câu cũng mất power: trong mô phỏng của chúng tôi (thang 7 mức, có sai số đo), ở n = 12 power rơi từ 80% xuống 54% với một câu và 72% với trung bình bốn câu.
Cách sửa
Social presence: dùng trọn 6 câu Co-presence và 6 câu Attentional Allocation của Networked Minds (Harms & Biocca, 2004), đổi my partner thành the teacher và nói rõ đã sửa. Perceived eye contact: 4 câu tự viết, ghi là chưa kiểm định. Đưa toàn bộ vào Appendix. Khớp với khuyến nghị trong c-presence-theory.json.
cao Method 3, 4, 5XÁC NHẬN. Không có manipulation check (kiểm tra xem thao tác có thật sự xảy ra không).
Plan viết
  • Method 3: "Participants will receive written instructions on how to position their webcam" (không có bước đo hay xác nhận nào sau đó)
Vì sao quan trọng
Nếu không thấy khác biệt, nhóm không phân biệt được "set-up không có tác dụng" với "set-up chưa bao giờ đúng". Trong Thomas & Pemstein (2015), không người nào ở điều kiện bất đối xứng nhắc tới vị trí camera, nên chỉ hỏi người tham gia là chưa đủ; phải đo vật lý.
Cách sửa
Hai lớp: (1) log số đo của giáo viên trước mỗi block; (2) cuối buổi hỏi hồi cố cho từng phần: camera giáo viên thấp, ngang hay cao hơn mắt, và giáo viên có vẻ nhìn về đâu. Đặt ở trang cuối để không gợi ý.
cao Delimitations; Method 2; Risk analysisXÁC NHẬN. Cỡ mẫu 10–15 không kèm sensitivity analysis (cỡ mẫu này phát hiện được hiệu ứng nhỏ nhất cỡ nào). Với thiết kế paired hai phía, alpha .05, power .80, hiệu ứng nhỏ nhất là dz = 1,00 (n = 10), 0,89 (n = 12), 0,78 (n = 15).
Plan viết
  • Delimitations: "approximately 10–15 KTH students"
  • Risk analysis: "recruit participants in advance and allocate sufficient"
Vì sao quan trọng
Đây đều là hiệu ứng rất lớn, trong khi tài liệu gần nhất cho thấy hiệu ứng thường nhỏ: Wichers et al. (2026) thấy can thiệp ánh nhìn tương đương video thường trong biên ±0,5 dz; Fauville et al. (2022, theo a-video-gaze.json) chỉ thấy d = .16 giữa nhìn camera và nhìn màn hình. Để có power 80% cần 34 người cho dz = 0,5 và 199 người cho dz = 0,2.
Cách sửa
Không hứa xác nhận giả thuyết về social presence. Chọn một primary outcome gần thao tác nhất (perceived teacher eye contact), báo cáo hiệu số trung bình, 95% CI và dz, và in bảng sensitivity. Không có ý nghĩa thống kê thì viết inconclusive, không viết no effect.
cao Method 3, 4XÁC NHẬN. Không quy định giao diện Zoom: gallery view (lưới khuôn mặt) hay speaker view (một người lớn), vị trí và cỡ cửa sổ, self-view (ô hình của chính mình), camera học viên bật hay tắt.
Plan viết
  • Method 3: "will also be considered to" (không có giá trị cụ thể cho screen position hay facial visibility)
Vì sao quan trọng
Trong gallery view, khuôn mặt giáo viên nhỏ và nằm ở ô không kiểm soát được. Ở phía giáo viên, vị trí cửa sổ chính là camera–gaze offset. Holub et al. (2022) chọn speaker view và che self-view; Seitz et al. (2024) thấy có self-view thì cognitive load cao hơn.
Cách sửa
Học viên: full screen, giáo viên được Spotlight hoặc Pin, tắt self-view, camera bật, ở cả hai điều kiện. Giáo viên: dải học viên đặt đúng vị trí theo điều kiện, không có ghi chú ở chỗ khác. Thử Spotlight trong pilot (có thể cần ít nhất ba người bật camera; chưa xác minh trên trang Zoom chính thức).
cao Background; Related WorkXÁC NHẬN. Khoảng trống nghiên cứu chưa được chứng minh: câu have established rồi nhảy sang we combine. Related Work gần như không có bài đo độ cao camera, offset góc hay sửa ánh nhìn, ngoài Fauville và nhắc thoáng ở Satar.
Plan viết
  • Background: "The existing studies have established that the visual arrangement can shape social presence"
  • Background: "Experiments conducted by Fauville et al. (2022) with 4000 participants"
Vì sao quan trọng
Bỏ dòng tài liệu cốt lõi khiến nhóm chọn biến là độ cao thay vì offset. Câu về Fauville cũng cần sửa: theo a-video-gaze.json đó là một thực nghiệm trên ảnh tĩnh, phân tích 3.892 người, camera angle không ảnh hưởng social presence. Bằng chứng hiện nay trái chiều: Shinya et al. (2024) thấy ảnh hưởng lớn của ánh nhìn lệch; Jelson et al. (2025) và Wichers et al. (2026) gần như không thấy; abstract của Lux et al. (2024) lại báo social presence cao hơn.
Cách sửa
Viết gap theo bằng chứng: perceived eye contact phụ thuộc camera–gaze offset; các nghiên cứu về tác động lên social presence không thống nhất; chúng tôi không tìm thấy bài nào thử một set-up laptop rẻ tiền, giáo viên thật và nhóm học viên nhỏ (giới hạn theo phạm vi tìm kiếm của file này, cần tự kiểm lại trước khi viết).
vừa Delimitations; Method 3; Risk analysisXÁC NHẬN MỘT PHẦN. Plan hứa giữ set-up ở nhà nhất quán, nhưng công cụ duy nhất là hướng dẫn viết. Biện pháp "test all equipment" không chạm được tới máy cá nhân ở nhà của người tham gia.
Plan viết
  • Method 3: "each individually from their own home using their own laptop"
  • Delimitations: "as consistent as possible"
  • Risk analysis: "Our group will test all equipment and experimental"
Vì sao quan trọng
Kích thước màn hình và khoảng cách ngồi quyết định khuôn mặt giáo viên to nhỏ trong mắt học viên. Gao et al. (2025) nêu rõ họ chưa kiểm tra kích thước màn hình, khoảng cách ngồi và vị trí webcam.
Cách sửa
Within-subject giải quyết phần lớn: mỗi người tự làm đối chứng trên cùng một máy. Đổi lời hứa thành "held constant within each participant and recorded". Ghi cỡ màn hình, khoảng cách mắt–màn hình, kính. Chỉ nhận laptop. Phía giáo viên nên ngồi ở một phòng cố định để nhóm kiểm soát được.
vừa Aims; Delimitations; Method 1BÁC BỎ phần chính, giữ phần phụ. Không đo chuyển động mắt là chấp nhận được, vì câu hỏi là eye contact được cảm nhận và plan đã nói rõ. Phần cần sửa: plan dùng lẫn eye contact, perceived eye contact và others looking at me mà không định nghĩa.
Plan viết
  • Delimitations: "It will not measure actual eye movements"
  • Aims: "how students experience eye contact and social presence"
Vì sao quan trọng
Trong Zoom thường, mutual gaze (hai người cùng thấy nhau nhìn mình) gần như không thể có; học viên chỉ báo cáo được là giáo viên có vẻ đang nhìn mình. Chen (2002) còn gọi Snap to Contact là xu hướng nghiêng về phía tin rằng có eye contact khi ánh nhìn không rõ ràng.
Cách sửa
Định nghĩa: "Perceived eye contact is the student's judgement that the teacher appears to be looking at them." Ghi thêm hình học thật ở phía giáo viên (hai góc) để đối chiếu cái đo được với cái cảm nhận.
vừa Method 4; Method 7; Risk analysisXÁC NHẬN. Demand characteristics (người tham gia đoán ý nghiên cứu rồi trả lời theo) và kỳ vọng của người dạy. Học viên được dặn kê webcam ngang mắt, được biết mục đích, rồi bị hỏi về eye contact; người dạy là thành viên nhóm.
Plan viết
  • Method 4: "One member of our group will take the role of the"
  • Risk analysis: "informed about the purpose and procedure of the experiment"
Vì sao quan trọng
Bạn cùng trường dễ trả lời có lợi cho nhóm, và người dạy có thể vô thức nhiệt tình hơn ở điều kiện mà mình mong tốt hơn. Holub et al. (2022) không nói mục đích cho người tham gia.
Cách sửa
Nói mục đích chung (so sánh hai cách sắp xếp một bài học online ngắn), debrief sau buổi và cho quyền rút dữ liệu; hỏi giảng viên xem cách giấu mục đích nhẹ này có được chấp nhận không. Người dạy theo kịch bản có đánh dấu chỗ nhìn, không phân tích dữ liệu. Thêm một câu hỏi người tham gia nghĩ nghiên cứu về điều gì (suspicion probe).
vừa Method 6XÁC NHẬN. Không có quy trình phân tích. Phần số liệu không nêu kiểm định, effect size hay cách gộp câu. Phần chữ chỉ nói tìm patterns and themes, không nêu phương pháp, codebook (bảng mã) hay số người mã hóa.
Plan viết
  • Method 6: "The responses will be analysed to identify common patterns and themes."
Vì sao quan trọng
Không định trước thì dễ chọn câu trích hay và chọn biến đẹp. Kiểm định riêng bốn biến ở mức .05 thì xác suất có ít nhất một dương tính giả là 18,5% (1 − 0,95^4, nếu độc lập).
Cách sửa
Số liệu: một primary outcome, hiệu số từng người, 95% CI, dz, paired t-test, Wilcoxon để kiểm tra độ vững; biến khác ghi exploratory. Chữ: với khoảng 12 người × 3 câu ngắn, qualitative content analysis (mã hóa rồi đếm số người cho mỗi mã) hợp hơn thematic analysis đầy đủ; Olsen (2021) dùng content analysis theo Mayring. Hai người mã độc lập, bàn chỗ lệch. Nếu vẫn gọi là thematic analysis thì dẫn Braun & Clarke (2006) và làm theo từng bước của họ.
vừa Method 7; Risk analysisXÁC NHẬN MỘT PHẦN. Consent có được nhắc nhưng chỉ ở Risk analysis. Thiếu: quyền rút, dữ liệu nào thu, lưu ở đâu, bao lâu, ai xem. Confidentially và anonymized không khớp nhau, vì người tham gia thấy mặt nhau trong cuộc gọi và câu trả lời hai block phải ghép cặp.
Plan viết
  • Method 7: "responses will be handled confidentially and used only for academic purposes"
  • Risk analysis: "Collected data will be anonymized, and any video or audio recordings will only be"
Vì sao quan trọng
Uppsala University nói dữ liệu còn khóa mã nối về người vẫn là dữ liệu cá nhân (tức là pseudonymised, chưa phải anonymous). Karlstad University nói bài tập sinh viên thường chỉ dựa được vào consent; Mid Sweden University nói trường là bên chịu trách nhiệm (controller) và consent là quy tắc chính. Không tìm thấy quy định riêng của KTH cho bài tập môn học; việc Ethical Review Act có áp dụng không cũng không xác minh được.
Cách sửa
Không ghi hình. Mỗi người tự đặt một mã (2 chữ + 2 số) để ghép hai block; form không thu tên hay email. Viết: "responses are pseudonymised; the code list is destroyed on [date], after which the data are anonymous". Nêu nơi lưu, ngày xóa, hạn rút. Nói trước rằng người cùng buổi sẽ thấy nhau. Hỏi giảng viên về mẫu consent của KTH.
vừa Method 2; Risk analysisXÁC NHẬN. Mâu thuẫn về kinh nghiệm học online, và screening questionnaire không có tiêu chí nhận hay loại.
Plan viết
  • Method 2: "with previous experience of online classes or video meetings"
  • Risk analysis: "may have different views from those that have not"
Vì sao quan trọng
Nếu mọi người đều đã có kinh nghiệm thì rủi ro kia không tồn tại. Screening không có tiêu chí thì chỉ là khảo sát nền.
Cách sửa
Tiêu chí nhận: từng học ít nhất một lớp online có camera, dùng laptop, thị lực bình thường hoặc đã chỉnh. Tiêu chí loại: quen thân người dạy, biết đề tài. Xóa câu rủi ro mâu thuẫn; thay bằng câu hỏi số giờ gọi video mỗi tuần.
vừa TimeplanXÁC NHẬN. Lịch hợp lý về thứ tự nhưng sát: hôm nay 22/11/2026 là cuối tuần 47, thu dữ liệu tuần 50 là 7–13/12, trong khi RQ, điều kiện, bảng hỏi và consent chưa có. Setup và pilot cùng dồn vào tuần 49, không có phương án dự phòng hay xử lý người vắng.
Plan viết
  • Timeplan: "Finalise research questions, experimental variables,"
  • Timeplan: "Recruit participants and conduct the perceptual experiments."
  • (Bảng bị lệch dòng khi trích text; chúng tôi ghép tuần 47–51 với sáu pha theo thứ tự.)
Vì sao quan trọng
Pilot lộ lỗi thì không còn tuần nào để sửa; sau tuần 51 là kỳ nghỉ nên khó tuyển bù trước hạn 5/1/2027.
Cách sửa
Chốt thiết kế và gửi lời mời trước 27/11; bảng hỏi, consent, kịch bản xong 30/11; pilot hai người 2–3/12; đóng băng tài liệu 4/12; bốn buổi 7–10/12; buổi bù 11–13/12. Quy tắc dừng: hết 9/12 mà dưới 6 người xác nhận thì chuyển ngay sang phương án R3 làm online.
vừa Aims; Delimitations; Method 1, 4XÁC NHẬN. Không có RQ và giả thuyết viết thành câu. Danh sách biến phụ thuộc khác nhau ở từng phần.
Plan viết
  • Method 1: "perceived eye contact and social presence during online communication"
  • Delimitations: "eye contact, social presence and engagement"
  • Method 4: "eye contact, social presence, engagement and communication"
Vì sao quan trọng
Không có RQ thì không ai đánh giá được thiết kế có trả lời đúng câu hỏi hay không. Nhiều biến phụ thuộc làm tăng dương tính giả (năm kiểm định ở .05: 22,6%).
Cách sửa
Dùng RQ1–RQ4 trong recommended. Primary: perceived teacher eye contact. Secondary: teacher social presence. Engagement và communication chỉ thăm dò; Holub et al. (2022) không thấy engagement đổi theo offset (p = .278).
vừa Method 4PHÁT HIỆN THÊM. Chỉ có một giáo viên nên kết luận gắn với một khuôn mặt, một giọng, một cách nhìn (vấn đề stimulus sampling: quá ít mẫu kích thích).
Plan viết
  • Method 4: "One member of our group will take the role of the"
Vì sao quan trọng
Chen (2002) kể một người thử có mí mắt hơi sụp nên trông như nhìn xuống dù thực tế không phải. Theo a-video-gaze.json, Fauville et al. (2022) dùng 16 diễn viên để tránh phụ thuộc một gương mặt.
Cách sửa
Nếu có hai người dạy được: mỗi người dạy hai buổi, một buổi theo mỗi thứ tự (2 người × 2 thứ tự = 4 buổi). Nếu không thì giữ một người và ghi rõ giới hạn.
thấp Risk analysisXÁC NHẬN. Đoạn 2×2×2×2 = 16 điều kiện đúng về số học nhưng là dấu vết của bản plan cũ và trái với Delimitations.
Plan viết
  • Risk analysis: "a full factorial design would result in 16"
Vì sao quan trọng
Cho thấy thiết kế chưa chốt. Rủi ro thật hiện nay là quá ít điều kiện, không phải quá nhiều.
Cách sửa
Xóa. Thay bằng rủi ro thật của thiết kế hai điều kiện: order effect (ảnh hưởng thứ tự) và khác biệt giữa hai đoạn bài giảng, xử lý bằng counterbalancing (đảo thứ tự giữa các buổi).
thấp Risk analysis (thời lượng 15 phút)BÁC BỎ. Buổi 15 phút không phải lỗi. Thí nghiệm gần nhất dùng khoảng 3 phút (Holub) đến 5 phút (Wichers) mỗi điều kiện, và plan đã tự nhận không đo được fatigue.
Plan viết
  • Risk analysis: "normally lasts 45 to 60 minutes, but ours will be just 15 minutes"
Vì sao quan trọng
Đủ để đánh giá eye contact, không đủ để nói về mệt mỏi hay quan hệ lâu dài.
Cách sửa
Giữ 15 phút, chia hai block khoảng 6 phút. Bớt nhấn Bailenson (2021) về fatigue vì nhóm không đo fatigue.
thấp ResponsibilitiesPHÁT HIỆN THÊM. Mọi người làm mọi việc nên không có vai trò tách biệt cần cho buổi thí nghiệm.
Plan viết
  • Responsibilities: "Rather than assigning each member to work exclusively on a specific part"
Vì sao quan trọng
Người dạy vừa tuyển, vừa dạy, vừa phân tích thì kỳ vọng cá nhân dễ lọt vào dữ liệu.
Cách sửa
Mỗi buổi gán bốn vai: người dạy, host kỹ thuật, người đo và ghi log, người phân tích (không dự buổi, nhận dữ liệu đã mã).
thấp Background; Related Work; ReferencesPHÁT HIỆN THÊM. Hình thức: gọi bản plan là paper; mục Satar theo kiểu khác với các mục APA; Bailenson (2021) và Short et al. (1976) được dẫn trong Background nhưng không có trong bảng Related Work.
Plan viết
  • Background: "In this paper, we combine these different aspects of video setup"
  • References: "ReCALL. 2013;25(1):122-142"
Vì sao quan trọng
Lỗi nhỏ, nhưng là điểm mất dễ tránh.
Cách sửa
Đưa tất cả về APA 7, đổi paper thành project, và kiểm tra dòng trong bảng Related Work ở file gốc (bản trích text bị lệch dòng từ Sung & Mayer trở xuống, có thể chỉ do trích text).

Cỡ mẫu cho phép thấy gì

Paired t-test hai phía, α = .05, power = .80. Cột dz là hiệu ứng nhỏ nhất phát hiện được.

ndz nhỏ nhấtPower nếu dz = 0,2Power nếu dz = 0,5Power nếu dz = 0,8
81.168%23%50%
101.009%29%62%
120.8910%35%71%
150.7811%44%82%
200.6614%56%92%
240.6016%65%96%
320.5120%78%99%

Ba hướng thiết kế lại

HướngThiết kếĐượcMấtGiả định và điểm gãy
Within-subject hai điều kiện, đảo thứ tự, chỉ đổi set-up của giáo viên (KHUYẾN NGHỊ)Mỗi học viên trải qua hai block khoảng 6 phút trong cùng một buổi: EYE-NEAR và DESK-LOW. Bốn buổi, mỗi buổi 3 người (2–4). Thứ tự điều kiện theo buổi: AB, BA, BA, AB. Hai đoạn bài giảng X rồi Y giữ cố định vị trí, nên mỗi đoạn xuất hiện ở cả hai điều kiện. Trả lời bảng hỏi sau mỗi block.
  • Trả lời được câu hỏi so sánh mà Timeplan và Risk analysis đã hứa.
  • Mỗi người là đối chứng của chính mình trên cùng máy, cùng nhà, cùng bạn học.
  • Dùng đúng thời gian 15 phút và đúng kiểu người tham gia của plan.
  • Không tách được độ cao và offset, chỉ kết luận về cả gói.
  • Người tham gia có thể đoán ý vì thấy camera thay đổi.
  • Cần bốn buổi và người dạy luyện kịch bản nhìn.
  • Power chỉ đủ cho dz từ khoảng 0,9 ở n = 12.
Dựa nhất vào: Giáo viên giảng giống nhau ở hai block và hai góc thật sự khác nhau như đã định.
Hỏng trước khi: Manipulation check hoặc log số đo cho thấy hai điều kiện không khác; hoặc hiệu ứng thật nhỏ hơn khoảng 0,8–0,9 dz, khi đó phải viết inconclusive.
Bài đánh giá ảnh chụp (perception-only), phương án dự phòng hoặc phần cộng thêmChụp 4 loại ảnh của 1–2 thành viên nhóm (có consent): elevation (ngang mắt / từ dưới lên) × offset (khoảng 4 độ / khoảng 11 độ). Mỗi ảnh lặp 8 lần ngẫu nhiên, tổng 32 trial, khoảng 3 phút, làm online không cần hẹn giờ. Mỗi trial trả lời: người này có đang nhìn bạn không (có/không) và mức chắc chắn.
  • Tách được độ cao và offset, đúng chỗ R2 không làm được.
  • Lặp nhiều lần nên power cao hơn: với kịch bản 75% so với 45%, n = 12 và 8 trial mỗi ô, power mô phỏng là .83.
  • Không phụ thuộc lịch hẹn hay người dạy.
  • Không đo social presence thật; chỉ đo nhận biết ánh nhìn.
  • Không kiểm soát cỡ màn hình và khoảng cách ngồi.
  • Đi xa mục tiêu về lớp học online.
Dựa nhất vào: Ảnh tĩnh đại diện được cho cảm nhận trong cuộc gọi thật.
Hỏng trước khi: Báo cáo kéo kết luận sang social presence hoặc lớp học; hoặc màn hình người làm quá khác nhau mà không ghi lại.
Sửa tối thiểu, giữ một điều kiệnGiữ plan hiện tại nhưng viết lại thành nghiên cứu mô tả thăm dò: 2–3 buổi nhỏ, webcam giáo viên ngang mắt theo định nghĩa đo được, bảng hỏi một lần, phân tích mô tả và content analysis. Bỏ mọi chữ effect, influence, compare.
  • Ít việc nhất và gần plan đã nộp.
  • Phần định tính vẫn cho biết học viên nói gì về eye contact.
  • Không trả lời được câu hỏi ảnh hưởng.
  • Điểm số không có mốc để hiểu cao hay thấp.
  • Kém về lý thuyết nhận thức, là trọng tâm của môn học.
Dựa nhất vào: Học viên tự diễn đạt được cảm nhận về eye contact mà không có gì để so sánh.
Hỏng trước khi: Báo cáo kết luận eye-level làm tăng eye contact; hoặc điểm chạm trần nên không biết đó là vì webcam hay vì mọi người trả lời lịch sự.

Chi tiết hướng khuyến nghị

Tên gợi ý
Looking at you? How the teacher's webcam set-up affects perceived eye contact and social presence in small Zoom classes
Research questions
  • RQ1 (chính): Does an EYE-NEAR teacher set-up (lens at eye level and students' faces right below the lens) lead students to perceive more eye contact from the teacher than a DESK-LOW set-up?
  • RQ2 (phụ): Does the same change go together with higher perceived social presence of the teacher?
  • RQ3 (định tính): How do students describe the teacher's gaze and presence in the two set-ups?
  • RQ4 (phần R3, nếu làm): In still images, how much do camera elevation and camera–gaze offset each contribute to the judgement of being looked at?
Giả thuyết
  • H1: perceived teacher eye contact (trung bình 4 câu) cao hơn ở EYE-NEAR. Kiểm định hai phía. Cơ sở: Chen (2002), Holub et al. (2022).
  • H2: teacher social presence cao hơn ở EYE-NEAR, kỳ vọng nhỏ; ở n khoảng 12 không đủ power để xác nhận, chỉ báo cáo ước lượng. Cơ sở trái chiều: Fauville et al. (2022), Shinya et al. (2024) so với Jelson et al. (2025), Wichers et al. (2026).
  • H3 (kiểm tra thao tác): ở cuối buổi, người tham gia nhận ra ống kính giáo viên thấp hơn ở DESK-LOW, và log số đo cho thấy hai góc khác nhau như thiết kế.
  • H4 (phần R3): chênh lệch tỉ lệ nói bị nhìn giữa offset nhỏ và lớn lớn hơn chênh lệch giữa hai độ cao.
Điều kiện
  • EYE NEAR: Tâm ống kính trong ±2 cm so với mắt giáo viên, khoảng cách 55 ± 5 cm, dải khuôn mặt học viên ngay dưới ống kính (tâm dải cách ống kính không quá 4,8 cm, offset không quá khoảng 5 độ).
  • DESK LOW: Laptop trên bàn, ống kính thấp hơn mắt khoảng 20 cm (chấp nhận 15–25 cm), dải khuôn mặt học viên ở nửa dưới màn hình (tâm cách ống kính khoảng 13 cm, offset khoảng 11 độ). Chọn 11 độ vì nó gần offset lớn nhất mà Holub et al. (2022) thấy ảnh hưởng (11,3 độ, nhưng theo chiều ngang) và vượt điểm gãy khoảng 10 độ của Chen (2002) theo chiều xuống.
  • held constant: Cùng máy, cùng webcam gắn sẵn, cùng phòng, ánh sáng, phông, kích thước khuôn mặt trong khung, kịch bản, quần áo. Ở cả hai điều kiện giáo viên luôn nhìn vào khuôn mặt học viên, không nhìn ống kính. Học viên: speaker view full screen, tắt self-view, camera bật, không đổi gì giữa hai block.
  • why not look at lens: Vì mục tiêu là set-up, không phải diễn. Gao et al. (2025) thấy điểm tạo eye contact mạnh nhất nằm hơi dưới ống kính (1,76 độ), nên cửa sổ sát dưới ống kính là lựa chọn hợp lý.
  • known confound: Hai điều kiện khác nhau ở cả elevation và offset (đôi), nên R2 không tách được. Phần R3 mới tách.
  • manipulation strength risk: Hai nguồn không thống nhất về ngưỡng dọc. Chen (2002): nhìn xuống được dung thứ tới khoảng 10 độ. Gao et al. (2025): chỉ khoảng 3 độ. Nếu Chen đúng hơn, DESK-LOW ở 11 độ chỉ vừa qua ngưỡng và hiệu ứng có thể nhỏ. Vì vậy pilot phải hỏi hai người thử xem có thấy khác không; nếu không, hạ cửa sổ thấp hơn hoặc chuyển sang R3.
Quy trình
  • Trước buổi: người tham gia đọc thông tin, ký consent, làm screening, tự đặt mã, nhận link và checklist (laptop, đèn, tắt máy ảo nền).
  • 0–3 phút: host cho vào, kiểm tra âm thanh, bật Spotlight hoặc Pin giáo viên, hướng dẫn full screen và tắt self-view; người đo ghi log góc, khoảng cách, kích thước mặt.
  • 3–9 phút: block 1, giáo viên theo kịch bản X, nhìn vào học viên ở các điểm đánh dấu và gọi tên mỗi người một lần.
  • 9–13 phút: bảng hỏi block 1 trên điện thoại hoặc tab khác; camera giáo viên tắt để đổi set-up, host đo lại và ghi log.
  • 13–19 phút: block 2, kịch bản Y, điều kiện còn lại.
  • 19–23 phút: bảng hỏi block 2.
  • 23–26 phút (tùy chọn): phần R3, 32 trial ảnh.
  • 26–30 phút: câu hỏi mở, manipulation check cho cả hai block, câu hỏi nghi ngờ mục đích, debrief, hạn rút dữ liệu. Tổng khoảng 30 phút, vẫn gồm khoảng 15 phút nội dung học như plan.
  • Sau buổi: người phân tích nhận dữ liệu đã mã; log của từng buổi lưu cùng.
  • Lịch: chốt 27/11; tài liệu 30/11; pilot hai người 2–3/12; đóng băng 4/12; buổi chính 7–10/12; bù 11–13/12; phân tích 14–20/12; report và poster trước 5/1/2027.
  • Quy tắc dừng: hết 9/12 mà dưới 6 người xác nhận thì chuyển sang R3 online.
Phân tích
  • Tính điểm: đảo câu ngược, lấy trung bình 4 câu perceived eye contact và trung bình từng nhóm 6 câu của Networked Minds. Báo cáo Cronbach's alpha chỉ để mô tả, vì ước lượng ở n khoảng 12 rất không ổn định.
  • Chính: hiệu số EYE-NEAR trừ DESK-LOW của từng người, đồ thị từng người, trung bình, 95% CI (t), dz, paired t-test hai phía. Wilcoxon làm kiểm tra độ vững.
  • Cấu trúc buổi: đồ thị hiệu số theo buổi; báo cáo thêm trung bình từng buổi. Nếu buổi khác nhau nhiều thì nói rõ kiểm định mức người lạc quan.
  • Thứ tự: so trung bình hiệu số của nhóm AB và nhóm BA. Chỉ mô tả, vì quá nhỏ để kiểm định.
  • Định tính: content analysis, codebook soạn từ 3–4 câu đầu, hai người mã độc lập, báo cáo tỉ lệ đồng ý thô và số người cho mỗi mã, trích ngắn có mã số.
  • Công bố trước (hoặc gửi giảng viên) file kế hoạch phân tích trước 4/12 để không đổi ý sau khi nhìn dữ liệu.
Quy tắc kết luận
  • H3 thất bại (không ai phân biệt và log cho thấy góc gần như nhau): dừng kết luận về H1, H2; chỉ báo cáo mô tả và bài học thiết kế.
  • H3 đạt, 95% CI của hiệu số H1 không chứa 0: kết luận có bằng chứng cho gói set-up, kèm dz và CI.
  • H3 đạt, CI chứa 0: viết inconclusive, nêu hiệu ứng lớn nhất còn bị loại trừ dựa vào CI. Không viết no effect.
  • Có từ hai buổi lệch hướng với các buổi còn lại: báo cáo rõ, không gộp im lặng.
Giới hạn
  • Một giáo viên, một trường, 10–15 sinh viên: không tổng quát.
  • Người tham gia không bị làm mù được vì có thể thấy góc máy đổi; giảm bằng mục đích chung và câu hỏi nghi ngờ.
  • Học viên dùng máy nhà, cỡ màn hình khác nhau; chỉ ghi nhận chứ không kiểm soát.
  • Kết luận về gói set-up, không về từng thành phần, trừ khi làm R3.
  • DESK-LOW là một set-up có thể gặp (cửa sổ Zoom nằm dưới slide), nhưng chúng tôi không có số liệu về mức phổ biến của nó.
Nếu chỉ được đổi độ cao
Nếu giảng viên chỉ chấp nhận biến độ cao webcam: giữ dải học viên ở cùng khoảng cách so với ống kính ở cả hai điều kiện, đo cả offset và viết trước rằng offset thay đổi ít (ví dụ 8,6 so với 10,3 độ với cửa sổ ở giữa), nên khác biệt eye contact được chờ đợi là nhỏ; câu hỏi nên chuyển sang cảm giác bị nhìn từ dưới lên và social presence. Nếu giảng viên chấp nhận đổi vị trí cửa sổ thì dùng gói như trên.
Cần hỏi giảng viên
  • Giảng viên có chấp nhận giấu mục đích nhẹ và một kỳ thu dữ liệu nhỏ không, và cần mẫu consent nào của KTH?
  • Có thể có người dạy thứ hai để giảm vấn đề một gương mặt không?
  • Spotlight của Zoom có hoạt động với 3–4 người trong tài khoản của nhóm không (phải thử trong pilot)?
  • Bảng hỏi block bao lâu trong pilot; nếu trên 4 phút thì cắt Attentional Allocation.

Khung bảng hỏi

KhốiKhi nàoCâuTính điểmNguồn
Q0 ScreeningTrước buổiNgành, số giờ gọi video mỗi tuần, từng học lớp online có camera, dùng laptop hay không, kính, có quen giáo viên không, có biết đề tài không.Dùng để nhận/loại và mô tả mẫu.Tự viết.
Q1 Set-up của học viênTrước block 1Cỡ màn hình, khoảng cách mắt–màn hình, full screen hay không, speaker view hay không.Covariate, chỉ mô tả.Tự viết.
Q2 Perceived teacher eye contact (chính)Sau mỗi block
  • "The teacher seemed to be looking at me while talking."
  • "It felt like the teacher was making eye contact with me."
  • "The teacher's eyes seemed to be directed somewhere other than at me." (đảo)
  • "When the teacher asked a question, it felt directed at me."
1–7 (strongly disagree – strongly agree), trung bình 4 câu.Tự viết, CHƯA KIỂM ĐỊNH; ghi rõ trong báo cáo. Ý từ các phép đo nhìn-vào-tôi trong Chen (2002) và Gao et al. (2025), nhưng chúng tôi không chép câu của họ.
Q3 Teacher social presence (phụ)Sau mỗi block6 câu Co-presence và 6 câu Attentional Allocation của Networked Minds, thay my partner bằng the teacher. Nếu pilot cho thấy block quá 4 phút thì bỏ nhóm Attentional Allocation.Thang 7 mức, trung bình từng nhóm, đảo bốn câu nói về mất chú ý.Harms & Biocca (2004), mở được ở http://matthewlombard.com/ISPR/Proceedings/2004/Harms%20and%20Biocca.pdf: 6 câu mỗi nhóm, alpha bài gốc .84 và .81. Bài viết cho cặp hai người, nên nói rõ đã sửa.
Q4 Khoảng cách tới giáo viênSau mỗi blockInclusion of Other in the Self (IOS), một câu, 7 hình hai vòng tròn chồng nhau.1–7, một câu nên dùng thận trọng.Wichers et al. (2026) dùng IOS trong bối cảnh gọi video; nguồn gốc thang nên dẫn trực tiếp khi nhóm mở được bài gốc (chưa kiểm ở đây).
Q5 Bạn học (thăm dò)Sau mỗi block2 câu: cảm thấy các bạn khác có mặt cùng mình; cảm thấy là một phần của nhóm.1–7, chỉ mô tả.Tự viết; ý gần với hai câu trong Santacroce et al. (2025).
Q6 Hiệu ứng phụSau mỗi block1 câu: cảm giác giáo viên nhìn từ trên xuống hoặc coi thường (do camera thấp); 1 câu: mức chú ý vào bài.1–7, thăm dò.Câu 1 dựa trên phát hiện của Olsen (2021) và Thomas & Pemstein (2015) về góc thấp.
Q7 Câu hỏi mởSau block 2
  • "In which part did the teacher seem to look at you more? What made you feel that?"
  • "Was anything distracting about the teacher's video in either part?"
  • "What would you change about the set-up?"
Content analysis.Tự viết.
Q8 Manipulation checkTrang cuốiCho từng phần: camera của giáo viên thấp hơn / ngang / cao hơn mắt giáo viên; giáo viên chủ yếu nhìn về đâu (tôi / một chỗ khác trên màn hình / ngoài màn hình / không biết).Đếm số người phân biệt đúng.Tự viết, theo lời khuyên chung về manipulation check; log số đo là bằng chứng chính.
Q9 Kiểm tra và kết thúcTrang cuốiMột câu attention check; sự cố kỹ thuật; bạn nghĩ nghiên cứu về điều gì; debrief và tick đồng ý dùng dữ liệu.Loại trừ theo quy tắc đã ghi trước.Tự viết.

12 bài plan đang thiếu

Chọn vì sát độ cao camera, góc lệch, sửa ánh nhìn, self-view và lớp học online. Wichers et al. (2026) là preprint chưa qua phản biện.

BàiCách làmKết quả chínhĐiểm mùVì sao thêm
Toàn văn Chen, M. (2002). Leveraging the asymmetric sensitivity of eye contact for videoconference. Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 49–56. https://doi.org/10.1145/503376.503386Bốn thí nghiệm. Chính: 16 người quan sát xem video người nhìn (looker) ở nhiều hướng (51 video × 3 lần trong thí nghiệm 1, cách 2,4 m, hình người cỡ thật) và nói có thấy eye contact không. Có thí nghiệm cuộc gọi trực tiếp và nguyên mẫu màn hình với 8 người.Eye contact mất rất nhanh khi lệch trái, phải, lên trên (từ khoảng 1 độ) nhưng giảm chậm khi nhìn xuống, đường cong gãy quanh 10 độ. Trong cuộc gọi trực tiếp, người ta nhận eye contact nhiều hơn so với video ghi sẵn. Tác giả gợi ý đặt camera trên màn hình và giữ góc mắt–camera dưới 5 độ. Nguyên nhân họ nêu là mí mắt che bớt thay đổi khi nhìn xuống, và xu hướng nghiêng về tin có eye contact (Snap to Contact).Tác giả: ít looker, ít điểm mẫu, cần kiểm tra thêm. Người phân tích: một looker trong phần trực tiếp, hình cỡ thật ở 2,4 m nên khác laptop; chỉ hỏi có/không về eye contact, không đo social presence.Cho con số góc để định nghĩa điều kiện, và giải thích vì sao chọn vị trí cửa sổ ngay dưới camera chứ không chỉ chọn độ cao webcam.
Toàn văn Gao, A., Jayakumar, S., Maniglia, M., Curless, B., Kemelmacher-Shlizerman, I., Seitz, S. M., & Seitz, A. R. (2025). Don't look at the camera: Achieving perceived eye contact in remote video communication. Journal of Vision, 25(11), 8. https://doi.org/10.1167/jov.25.11.817 người xem, 3 diễn viên, 11 hướng nhìn dọc từ −7 đến 7 độ so với ống kính (camera ngang mắt diễn viên), màn hình 20–24 inch, có eye tracking và chin rest (giá tựa cằm). 88 ảnh × 2 = 176 trial.Đỉnh cảm nhận eye contact ở 1,76 độ dưới ống kính; điểm bằng nhau (PSE) lệch xuống, t(16) = 6,19, p < .0001; vẫn trên mức ngẫu nhiên tới khoảng 3 độ.Tác giả: ảnh tĩnh, mặt thẳng; chưa kiểm tra cỡ màn hình, khoảng cách ngồi, vị trí webcam. Người phân tích: 17 người và 3 diễn viên, không có âm thanh, không đo social presence.Hiện đại và cùng phạm vi màn hình; ủng hộ việc đặt cửa sổ sát dưới ống kính hơn là nhìn ống kính. Bổ sung cho Chen (2002).
Abstract Grayson, D. M., & Monk, A. F. (2003). Are you looking at me? Eye contact and desktop video conferencing. ACM Transactions on Computer-Human Interaction, 10(3), 221–243. https://doi.org/10.1145/937549.937552Hai thí nghiệm, người ước lượng và người nhìn. So kích thước ảnh 352×288 và 176×144, và vị trí camera lệch ngang; có điều kiện 88×72.Kích thước 352×288 và 176×144 không làm khác kết quả, 88×72 kém hơn; camera lệch ngang làm giảm độ chính xác; người dùng có thể học cách đọc ánh nhìn.Chúng tôi chỉ đọc abstract (trang ACM bị chặn): cỡ mẫu, thống kê và chi tiết phương pháp không xác minh được. Người phân tích: đo độ chính xác đoán hướng nhìn, không phải cảm giác eye contact hay social presence.Là bài kinh điển về camera lệch ngang. Cho thấy người dùng thích nghi, nên hiệu ứng trong 15 phút có thể bị suy giảm vì học dần.
Toàn văn Holub, J., Isabelle, S., Krylova, A., & Avetisyan, H. (2022). Subjective influence of camera-gaze angular offset. IEEE Access, 10, 9321–9327. https://doi.org/10.1109/access.2022.314381433 người, 11 nhóm ba người, within-subject, 3 vị trí ngang 0 / 5,7 / 11,3 độ (0, 5, 10 cm), 9 cuộc khoảng 3 phút, Skype speaker view, self-view che, ngồi cách 18 inch, tablet 10,1 inch; không nói mục đích.Effectiveness khác giữa vị trí (χ² = 7,091, p < .029; 0 so với 10 cm p = .029; 0 so với 5 cm p = .037), chênh khoảng 0,25 điểm trên thang 5. Engagement không khác (p = .278). Bonferroni cho kết quả không rõ ràng, hiệu chỉnh BH có p mốc Q = .057.Tác giả: ít vị trí, chỉ ngang, self-view tắt. Người phân tích: bảng ghi χ²(3) dù có 3 vị trí (p khớp với df = 2); abstract viết 10 độ trong khi phần phương pháp là 11,3 độ; nhóm ba người bị coi là độc lập; chỉ lệch ngang, không kiểm tra lệch dọc.Thiết kế gần nhất với dự án: cuộc gọi nhóm nhỏ, within-subject, che mục đích, speaker view. Cho phép lấy offset khoảng 11 độ làm điều kiện yếu và cảnh báo engagement kém nhạy.
Toàn văn Shinya, M., Yamane, N., Mori, Y., & Teaman, B. (2024). Off-camera gaze decreases evaluation scores in a simulated online job interview. Scientific Reports, 14, Article 12056. https://doi.org/10.1038/s41598-024-60371-512 sinh viên được phỏng vấn qua Zoom được ghi lại, webcam trên màn hình gần ngang mắt; 38 người đánh giá (phần mở đầu ghi 37, bậc tự do F(2,72) ứng với 37). Ba điều kiện: nhìn camera (CAM), nhìn màn hình (SKW), chỉ tiếng (VO). Góc ánh nhìn xuống 4,8 độ và 25,6 độ.CAM hơn SKW ở cả sáu tiêu chí: hireability F(2,72) = 39,03, d = 1,159; social desirability 1,124; job abilities 1,008; cooperativeness 0,971; decisiveness 0,75; intimacy có rank-biserial 0,986. CAM và VO không khác có ý nghĩa, nghĩa là ánh nhìn lệch gây hại hơn là nhìn camera có lợi.Tác giả: video ghi sẵn, Nhật Bản, tình huống giả định; điều kiện camera luôn được ghi trước; ít power cho giới tính. Người phân tích: lệch 20,8 độ rất lớn so với chỉnh webcam thường; điểm là trung bình bốn người.Bằng chứng mạnh nhất rằng ánh nhìn lệch có hại, nhưng ở góc lớn; giúp nhóm không chờ hiệu ứng cùng cỡ ở 11 độ. Cho thấy webcam gần ngang mắt vẫn có thể lệch 25 độ.
Toàn văn Wichers, L., Schreiber, L., Möller, S., & Spang, R. P. (2026). Gaze in the machine: How mechanical and AI-based eye contact correction shape communication experience and gaze behaviour in video calls [Preprint]. Research Square. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-11222460/v1N = 32, within-subject, bốn điều kiện khoảng 5 phút: gặp mặt, video thường, teleprompter (kính phản chiếu đặt camera sau màn hình), sửa bằng NVIDIA AI. Chỉ can thiệp ánh nhìn của đối tác. Đo Networked Minds, IOS, UES, câu hỏi ánh nhìn và eye tracking (Pupil Invisible). Self-view tắt.Co-presence trong video thấp hơn gặp mặt (dz khoảng −1,5 đến −1,8). Can thiệp tương đương video thường trong biên ±0,5 dz (TOST p = .011 và .031). AI bị đánh giá eye contact kém tự nhiên hơn, dz = −0,54 [−0,91, −0,15]. Với N = 32, phát hiện được |dz| từ 0,51.Tác giả: một hệ AI, thứ tự gặp mặt luôn ở đầu hoặc cuối, 17,1% phản hồi bị lỗi ghi hoặc điền sẵn, không có người đeo kính. Người phân tích: PREPRINT chưa bình duyệt; khuôn mặt teleprompter nhỏ hơn (6,4% so với 9,5% khung hình) nên có thể lẫn khung hình với ánh nhìn.Gần nhất với câu hỏi của nhóm về social presence trong cuộc gọi trực tiếp, dùng đúng thang Networked Minds và IOS, và cho một kết quả null có kiểm định tương đương.
Abstract Ramlatchan, M., & Watson, G. S. (2020). Enhancing instructor credibility and immediacy in the design of distance learning systems and virtual classroom environments. Journal of Applied Instructional Design, 9(2), 89–102.2 × 2 between-subjects, N = 108 sinh viên: camera ngang mắt hoặc cao hơn 15 độ so với mắt × HD hoặc 320×240; mô-đun 20 phút.Abstract nói vị trí camera quan trọng hơn độ phân giải, trong một nghiên cứu về credibility (độ đáng tin) và immediacy (cảm giác gần gũi) của giảng viên. Hướng và độ lớn của từng hiệu ứng không xác minh được.Chỉ đọc abstract (trang edtechbooks trả về lỗi 403), số liệu và cách đo chi tiết không xác minh được; DOI không xác minh được. Người phân tích: camera cao hơn đi kèm thay đổi góc nhìn vào mắt, nên độ cao và eye contact lẫn vào nhau.Là bài giáo dục trực tiếp đổi độ cao camera của người dạy, gần chữ webcam placement trong title nhất.
Toàn văn Olsen, D. A. (2021). The impact of camera angles in learning videos on the perception of teaching excellence and emotional connectedness of students in the creative industries. Compass: Journal of Learning and Teaching in Higher Education, 14(1), 110–120. https://doi.org/10.21100/compass.v14i1.1107Hai video dài 4 phút 55 giây, ngang mắt và từ dưới lên mô phỏng camera laptop 14 inch. Hai focus group (6 và 8 người, tổng 14), phân tích nội dung theo Mayring.Góc thấp bị cho là kẻ cả, kém chuyên nghiệp. Không góc nào làm sinh viên thấy thu hút, và vài người không thoải mái vì bị nhìn chằm chằm.Người phân tích: không có thống kê, ảnh hưởng nhóm trong focus group, một người trình bày, video không đồng bộ, không đo eye contact hay social presence trong cuộc gọi.Bài định tính trong giáo dục nói thẳng về góc laptop, gợi ra câu hỏi phụ về cảm giác bị coi thường, và là mẫu cho phân tích nội dung của nhóm.
Một phần Thomas, L. E., & Pemstein, D. (2015). What you see is what you get: Webcam placement influences perception and social coordination. Frontiers in Psychology, 6, Article 306. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.00306Thí nghiệm 1: N = 84, between, ước lượng chiều cao theo webcam thấp hoặc cao. Thí nghiệm 2: 84 cặp, video chat 2 phút rồi chơi trò chơi phối hợp lợi ích.Webcam thấp: trông cao 175,79 cm so với 171,93 cm, t(82) = −2,44, p = .017, d = −0,53. Thí nghiệm 2: 67% so với 38% chọn phương án lợi cho mình; phân tích mức cặp chỉ gần có ý nghĩa, p = .061. Không người nào trong điều kiện bất đối xứng nhắc tới vị trí camera.Tác giả: không độc lập giữa hai người trong cặp. Người phân tích: webcam có ảnh hưởng ngầm, người tham gia không báo cáo được, nên manipulation check bằng câu hỏi không đủ; không đo social presence hay bối cảnh lớp học.Bài trực tiếp về độ cao webcam với kết quả hành vi; ủng hộ việc đo log góc.
Một phần Jelson, A., Tausif, M. T., Lim, S. I., Khanna, S., & Lee, S. W. (2025). Investigating the effects of simulated eye contact in video call interviews. Proceedings of the 2025 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 1–12. https://doi.org/10.1145/3706598.3713282Nghiên cứu 1: N = 18, within, Zoom, laptop 15,6 inch, eye tracking; người tham gia đóng vai người phỏng vấn và chấm một ứng viên do nhóm nghiên cứu cài sẵn (confederate), có hoặc không mô phỏng eye contact. Nghiên cứu 2: N = 60 tuyển online (Prolific).Nghiên cứu 1: 43,1 và 42,7 điểm, F(1,16) = 0,275, p = .607; lượng nhìn self-view thấp hơn khi có eye contact giả (6,1% và 6,8%, p < .05). Nghiên cứu 2: điểm chung 5,08 và 4,91 (p = .100), gaze 4,61 và 4,36 (p = .071). Không điểm đánh giá nào khác biệt có ý nghĩa thống kê; chỉ lượng nhìn self-view là khác.Tác giả: duy trì ánh nhìn nhất quán khó, không có eye tracker thứ hai, vắng bằng chứng không phải bằng chứng không có. Người phân tích: mẫu nhỏ (N = 18), không đủ để loại trừ hiệu ứng nhỏ; đọc toàn văn nhưng không kiểm hết bảng.Kết quả null tương phản với Shinya (2024); cần có trong Discussion để giải thích vì sao bằng chứng không thống nhất.
Một phần Seitz, J., Benke, I., & Maedche, A. (2024). "Mirror, mirror in the call": Exploring the ambivalent nature of the self-view in video meeting systems with self-reported & eye-tracking data. Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction, 8(CSCW2), Article 392, 1–37. https://doi.org/10.1145/368693157 sinh viên, 19 nhóm ba người, between (27 có self-view, 30 không), ba vòng, có eye tracking.Cognitive load cao hơn khi có self-view, M = 4,38 so với 3,75, W = 4743, p = .001; perceived control gần mức ý nghĩa, p = .052. Tác giả công bố phát hiện được một phía từ d = .683. Có manipulation check về tần suất nhìn mình.Người phân tích: W = 4743 vượt giá trị tối đa nếu tính theo người (27 × 30 = 810), nên có vẻ ba vòng được gộp như mẫu độc lập và nhóm bị bỏ qua. Dữ liệu không nói về eye contact với giáo viên.Lý do cụ thể để tắt self-view ở cả hai điều kiện, và nhắc nhóm tránh coi mỗi vòng là một người.
Toàn văn Santacroce, L. A., Appiah, R., Sullivan, M. D., & Spaniol, J. (2025). Brief social presence improves delayed memory for online lecture content. PLOS ONE, 20(1), Article e0318149. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0318149N = 122 (61/61), có preregistration, buổi Zoom 2–7 người (M = 5,52). Một nhóm bật camera lúc vào và lúc kết thúc buổi; cả hai nhóm đều tắt camera khi xem video bài giảng dài 13:52; nhóm còn lại tắt camera cả buổi.Nhớ trễ .61 so với .53, t(120) = 2,31, p = .022, d = .42. Câu hiện diện cùng người khác 3,12 so với 2,48, p = .001, d = .59; thuộc một nhóm p = .017, d = .44. Engagement p = .074, không có ý nghĩa. BF10 = 2,11 cho nhớ trễ (bằng chứng yếu).Tác giả: video ngắn, sinh viên tâm lý học, chủ yếu là nữ. Người phân tích: buổi nhóm không được mô hình hóa theo cụm; bật camera khác với đặt camera nên không trả lời câu hỏi góc.Minh chứng thí nghiệm giáo dục, Zoom, nhóm nhỏ, social presence một câu; cho mẫu cách hỏi bạn học và cảnh báo engagement.